मथुरा नगरीत असलेला गोवर्धन पर्वत हा श्रीकृष्णामुळे सर्वांना परिचित असलेला मोठा पर्वत आहे. गोवर्धन पर्वताचे दर्शन घेण्यासाठी देशभरातून भाविक येत असतात. गोवर्धन पर्वताला अतिशय पवित्र आणि देवतांचे निवासस्थान मानले जाते. श्रीकृष्णाचे भक्त या गोवर्धन पर्वताची परिक्रमा करतात. केवळ भारतातूनच नव्हे, तर जगभरातील भाविक गोवर्धन पर्वताची परिक्रमा करतात. जाणून घेऊया…
गोवर्धन परिक्रमेचे नियम
गोवर्धन परिक्रमा म्हणजे गोवर्धन पर्वताला प्रदक्षिणा घालणे. ही एक धार्मिक आणि आध्यात्मिक परंपरा आहे, जी भगवान श्रीकृष्णाच्या भक्तांसाठी खूप महत्त्वाची आहे. गोवर्धन परिक्रमा करताना चप्पल किंवा बूट न घालता नग्न पायांनी चालावे. यामुळे जमिनीवरील पवित्रता आणि ऊर्जेचा अनुभव घेता येतो. चालताना ‘राधे राधे’ किंवा ‘गोवर्धननाथ की जय’ चा जप करत राहावे. यामुळे मन शांत राहते आणि एकाग्रता वाढते. परिक्रमा नेहमी दक्षिणावर्त (घड्याळ्याच्या काट्याच्या दिशेने) करावी. याचा अर्थ, गोवर्धन पर्वत आपल्या उजव्या हाताला ठेवून प्रदक्षिणा करावी. परिक्रमेदरम्यान, कोणत्याही प्रकारची नकारात्मक किंवा अपवित्र गोष्ट मनात आणू नये, तसेच कोणत्याही प्रकारे धूम्रपान किंवा मद्यपान करू नये. परिक्रमा सुरु केल्यास ती पूर्ण करावी. मध्येच थांबवणे किंवा अर्धवट सोडणे योग्य नाही. जर काही कारणास्तव थांबवावे लागले तर, गोवर्धन भगवान आणि श्रीकृष्णाची क्षमा मागावी. काही भाविक जमिनीवर साष्टांग नमस्कार करत (पूर्णपणे जमिनीवर झोपून उठून) परिक्रमा करतात, याला ‘सष्टांग परिक्रमा’ म्हणतात. परिक्रमेचा मार्ग साधारणतः २१ किलोमीटरचा असतो आणि पूर्ण होण्यासाठी ५-६ तास लागतात. परिक्रमा मानसी गंगा कुंडापासून सुरू होते आणि त्याच ठिकाणी संपते.
मथुरा येथील चार धाम मंदिर
मथुरा आणि चार धाम यांचा संबंध असा आहे की, मथुरेमध्ये एक चार धाम मंदिर आहे, जेथे भगवान विष्णू, शिव, शनि आणि राधा-कृष्णाचे मंदिर एकाच ठिकाणी आहे. या मंदिराला भेट दिल्याने चार धाम यात्रेचे फळ मिळते, असे मानले जाते. चार धाम म्हणजे भारताच्या चार दिशांना असलेले चार पवित्र तीर्थक्षेत्र: बद्रीनाथ (उत्तर), द्वारका (पश्चिम), जगन्नाथपुरी (पूर्व) आणि रामेश्वरम (दक्षिण). या मंदिराला भेट दिल्याने चार धाम यात्रेला जाणे शक्य नसलेल्या भक्तांना चार धाम यात्रेचे पुण्य मिळते, असे मानले जाते.
गोवर्धन पर्वताची प्रदक्षिणा कशी सुरू झाली?
गोवर्धन पर्वताची प्रदक्षिणा करण्याची सुरुवात भगवान श्रीकृष्णाने केली. गोवर्धन पर्वताची प्रदक्षिणा करण्याची परंपरा भगवान श्रीकृष्णाने इंद्रदेवाचा गर्व हरण करण्यासाठी आणि गोकुळातील लोकांना पुरापासून वाचवण्यासाठी गोवर्धन पर्वत आपल्या करंगळीवर उचलून धरला, त्या दिवसापासून सुरू झाली.
पूर्वी, गोकुळात इंद्रदेवाची पूजा केली जात होती. भगवान श्रीकृष्णानी लोकांना सांगितले की, अन्न आणि संरक्षणासाठी गोवर्धन पर्वताची पूजा करावी.
कृष्णाच्या सांगण्यावरून लोकांनी इंद्रदेवाऐवजी गोवर्धन पर्वताची पूजा सुरू केली, त्यामुळे इंद्रदेव नाराज झाले. इंद्रदेवाने गोकुळावर मुसळधार पाऊस पाडला. तेव्हा भगवान श्रीकृष्णाने आपल्या करंगळीवर गोवर्धन पर्वत उचलला आणि गोकुळातील लोकांना त्याखाली आश्रय दिला. सात दिवस कृष्णाने पर्वत उचलून धरला आणि गोकुळाला पुरापासून वाचवले. या घटनेनंतर, लोकांनी गोवर्धन पर्वताची प्रदक्षिणा करण्यास सुरुवात केली, जी आजही चालू आहे.
(टीप : वरील सर्व माहिती उपलब्ध स्त्रोतावरून देण्यात आलेली आहे. याच्या तथ्यांबद्दल MP मराठी Breaking कोणताही दावा करीत नाही, तसेच अंधश्रद्धेला दुजोरा देत नाही.)
