पहिला निर्देशक म्हणून परिपूर्ण किमान तापमान

आयएमडीचा पहिला निकष एखाद्या ठिकाणी नोंदवलेल्या प्रत्यक्ष किमान तापमानावर आधारित असतो. मैदानी प्रदेशांसाठी, मर्यादा स्पष्ट आहे: तापमान १० अंश सेल्सिअस किंवा त्यापेक्षा कमी झाले पाहिजे. डोंगराळ भागात, परिस्थिती आणखी गुंतागुंतीची होते, कारण तापमान ० अंश सेल्सिअस किंवा त्यापेक्षा कमी झाले की शीतलहर घोषित केली जाते. शिवाय, किनारी भागात सौम्य हिवाळ्याच्या पॅटर्नमुळे, किमान तापमान १५ अंश सेल्सिअस किंवा त्यापेक्षा कमी झाले की शीतलहर घोषित केली जाते.

दुसरा निकष

दशकांच्या आकडेवारीनुसार, प्रत्येक प्रदेशात वर्षाच्या प्रत्येक वेळी एक सामान्य किमान तापमान स्थापित केले जाते. जेव्हा वास्तविक तापमान या सामान्य पातळीपेक्षा झपाट्याने खाली येते तेव्हा हवामान विभाग त्याला संभाव्य शीतलहर मानतो. सामान्यपेक्षा ४.५°C ते ६.४°C पर्यंत कमी तापमानाला शीतलहर मानले जाते, तर ६.४°C किंवा त्याहून अधिक तापमानाला तीव्र शीतलहर मानले जाते.

हे दोन निकष का आवश्यक आहेत?

भारताचे हवामान खूप वैविध्यपूर्ण आहे. राजस्थानमध्ये जे थंड मानले जाते ते किनारी तामिळनाडूमध्ये जे थंड मानले जाते त्यापेक्षा बरेच वेगळे आहे. म्हणून, चुकीचे किंवा दिशाभूल करणारे वर्गीकरण टाळण्यासाठी हवामान विभाग दोन्ही निकषांचा वापर करतो.

हवामान विभाग इशारा कसा जारी करतो?

हवामान विभाग स्थानिक वेधशाळा, डॉप्लर रडार आणि रिअल-टाइम डेटा सिस्टमच्या नेटवर्कद्वारे तापमानाचे निरीक्षण करतो. खालीलपैकी एक किंवा अधिक निकष सलग किमान दोन दिवस पूर्ण केले जातात तेव्हा शीतलहरीचा इशारा जारी केला जातो. त्यानंतर हे इशारे हवामान विभागाच्या व्यासपीठावर प्रकाशित केले जातात आणि वेळेवर सार्वजनिक सल्लामसलत करण्यासाठी राज्य अधिकाऱ्यांसोबत शेअर केले जातात.

इशाऱ्यांमध्ये रिअल-टाइम डेटाची भूमिका

आयएमडी स्वयंचलित हवामान केंद्रांच्या नवीनतम अद्यतनांवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असते, जे सतत बदलत्या तापमानाची नोंद करतात. कोणत्याही तीव्र किंवा अचानक झालेल्या घटांची नोंद केली जाते आणि त्यांची तुलना सामान्य हवामान डेटाशी केली जाते. ही प्रक्रिया हवामानशास्त्रज्ञांना शीतलहरीच्या परिस्थितीची सुरुवातीची चिन्हे शोधण्यास मदत करते.