१९४७ मध्ये जेव्हा भारत स्वतंत्र झाला तेव्हा ते केवळ राजकीय स्वातंत्र्य नव्हते तर एक ऐतिहासिक वळण होते. जवळजवळ दोन शतकांच्या ब्रिटिश राजवटीचा अंत झाला होता. या काळात लाखो ब्रिटिश भारतात आले. काही सरकारी नोकरीसाठी आले, काही व्यवसायासाठी आणि काही सैन्यात नियुक्तीसाठी आले. अशाप्रकारे, हे ब्रिटिश अनेक दशके भारताच्या वेगवेगळ्या भागात स्थायिक झाले.
पण एक प्रश्न अजूनही लोकांच्या मनात आहे की जेव्हा स्वातंत्र्य आले तेव्हा भारतीय भूमीवर ब्रिटिश लोकांची संख्या किती होती? त्यांची गणना देखील करण्यात आली होती का? त्यांचाही जनगणनेत समावेश करण्यात आला होता का? तर आज आपण तुम्हाला सांगूया की स्वातंत्र्याच्या वेळी भारतात ब्रिटिशांची लोकसंख्या किती होती आणि त्यांची जनगणना देखील करण्यात आली होती का.
स्वातंत्र्याच्या वेळी भारतात ब्रिटिशांची लोकसंख्या किती होती?
१९४७ मध्ये स्वातंत्र्याच्या वेळी, भारतात ब्रिटिशांची अंदाजे लोकसंख्या सुमारे १० लाख असल्याचे मानले जाते. त्याच वेळी, १८९१ च्या जनगणनेत, भारतात इंग्रजी मातृभाषा बोलणाऱ्या लोकांची संख्या सुमारे २,३८,४०९ होती. त्यानंतर, १९२१ च्या जनगणनेनुसार, भारतातील ब्रिटिश नागरिकांची संख्या १,६५,४८५ पर्यंत कमी झाली. या लोकसंख्येत सुमारे ४०,००० ब्रिटिश सैनिक, २००० हून अधिक उच्चपदस्थ अधिकारी, मोठ्या संख्येने व्यापारी, प्रशासन आणि इतर नागरिक आणि सुमारे १० लाख अँग्लो-इंडियन होते.
ब्रिटिशांनीही जनगणना केली होती का?
भारतातील जनगणनेचा इतिहास १८०० च्या दशकाच्या सुरुवातीपासून सुरू होतो. पहिली अधिकृत राष्ट्रीय जनगणना १८७२ मध्ये करण्यात आली होती, परंतु ती पूर्णपणे समक्रमित नव्हती. पहिली पूर्ण आणि समक्रमित जनगणना १८८१ मध्ये करण्यात आली, त्यानंतर दर १० वर्षांनी एकदा जनगणना करण्यात आली. जनगणनेत भारतातील संपूर्ण लोकसंख्या, धर्म, भाषा, जात, जन्मस्थान, वय, शिक्षण आणि उपजीविका यासारखी माहिती नोंदवण्यात आली. त्यावेळी भारतात राहणारे ब्रिटिश नागरिक देखील मोजले गेले. तथापि, त्यांची गणना आदिवासी किंवा वांशिक वर्गीकरणानुसार केली गेली, जसे की युरोपियन वंशाचे लोक, ब्रिटिश, स्कॉटिश, आयरीश किंवा अँग्लो-इंडियन.
अँग्लो-इंडियन असे लोक होते ज्यांचे एक पालक युरोपियन होते आणि दुसरे भारतीय. हे लोक बहुतेकदा इंग्रजी बोलत असत, इंग्रजी परंपरांवर विश्वास ठेवत असत, परंतु बहुतेक लोक भारतात जन्मले आणि वाढले. स्वातंत्र्यानंतर, बहुतेक ब्रिटिश भारत सोडून गेले. ब्रिटिश सैन्याचे सैनिक आणि अधिकारी ब्रिटनमध्ये परतले, व्यापारी आणि इतर नागरिकांनी भारतात त्यांचे व्यवसाय बंद केले, परंतु केवळ काही लोक, विशेषतः अँग्लो-इंडियन, भारतात राहिले.
