Hydrogen Train भारताने स्वच्छ, पर्यावरणपूरक आणि अत्याधुनिक वाहतुकीकडे वाटचाल करत मोठी झेप घेतली आहे. देशातील पहिली हायड्रोजन इंधनावर चालणारी प्रवासी ट्रेन आता अंतिम टप्प्यात असून ती हरियाणातील जिंद ते सोनीपत या मार्गावर धावणार आहे. रेल्वेच्या हरित उपक्रमाला गती देणारा हा महत्त्वाचा प्रकल्प असून, भविष्यकाळात डिझेल गाड्यांना पर्याय निर्माण करणारा ठरणार आहे.
हायड्रोजन इंधनाचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते पूर्णपणे प्रदूषणमुक्त आहे. यामुळे वायुप्रदूषणात लक्षणीय घट होण्यास मदत होणार आहे. कार्बन उत्सर्जन नियंत्रित करण्यासाठी काम करणाऱ्या विविध संस्थांनी अशा उपक्रमांचे स्वागत केले असून भारत सरकारनेही 2070 पर्यंत नेट-झिरो कार्बन उत्सर्जनाचे लक्ष्य ठेवले आहे. या पार्श्वभूमीवर रेल्वेची हायड्रोजन ट्रेन हा महत्वाचा टप्पा मानला जात आहे. Hydrogen Train
कुठे सुरू होणार हायड्रोजन ट्रेन
ही ट्रेन जिंद–सोनीपत या 89 किलोमीटर लांबीच्या मार्गावर सुरू होणार आहे. या मार्गावर एकूण सहा स्थानके आहेत आणि रोज मोठ्या प्रमाणात प्रवासी या सेवेचा उपयोग करत असतात. विद्यार्थी, नोकरीसाठी प्रवास करणारे कर्मचारी आणि स्थानिक रहिवासी यांच्यासाठी ही सेवा विशेषतः उपयुक्त ठरणार आहे. अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, एका फेरीत सुमारे 2500 प्रवासी प्रवास करू शकतील, त्यामुळे सकाळ-संध्याकाळच्या गर्दीच्या वेळीही ताण कमी होण्याची शक्यता आहे.
ग्रीन हायड्रोजन प्लांट (Hydrogen Train)
या प्रकल्पासाठी लागणारी बहुसंख्य पायाभूत सुविधा जवळपास पूर्ण झाली आहे. जिंद येथे खास ग्रीन हायड्रोजन प्लांट उभारण्यात आला असून त्याची साठवण क्षमता 3000 किलोग्राम इतकी आहे. हा देशातील सर्वात मोठा हायड्रोजन प्लांट असल्याचे सांगितले जाते. याच केंद्रातून या ट्रेनला इंधन पुरवठा केला जाणार आहे. हरियाणा सरकारने या प्लांटला 11 केव्हीचा अखंडित वीजपुरवठा देण्याची खात्री केली आहे. नुकताच राज्याचे मुख्य सचिव अनुराग रस्तोगी यांनी वीज व्यवस्थेचा आढावा घेतला असल्याचेही समजते.
याच मार्गावर सध्या डिझेल इंजिन असलेल्या गाड्यांना प्रवासासाठी जवळपास दोन तास लागतात. परंतु नव्या हायड्रोजन ट्रेनची रचना अधिक वेगवान असून ती ताशी 110 ते 140 किमीच्या वेगाने धावू शकते. त्यामुळे जिंद ते सोनीपत हा संपूर्ण प्रवास केवळ एका तासात पूर्ण होईल. प्रवाशांच्या वेळेची बचत होण्यासोबतच इंधनखर्च आणि प्रदूषणातही मोठी घट अपेक्षित आहे.
दरांच्या बाबतीतही ही सेवा सर्वसामान्यांच्या आवाक्यात राहणार आहे. तिकिटांचे दर 5 ते 25 रुपयांच्या दरम्यान असण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे, त्यामुळे स्थानिक रहिवाशांना ही आधुनिक सुविधा सहज उपलब्ध होईल.
सुमारे 89 कोटी रुपये खर्चून उभारला गेलेला हा प्रकल्प भारतीय रेल्वेच्या आधुनिकीकरणाच्या दिशेने पाऊल मानला जात आहे. स्वच्छ ऊर्जा, वेगवान तंत्रज्ञान, आधुनिक प्रवास आणि पर्यावरण संवर्धन यांचा एकत्रित संगम असलेली ही हायड्रोजन ट्रेन देशातील वाहतुकीच्या भविष्यातील मोठा बदल ठरू शकते. येत्या काही आठवड्यांत ही सेवा सुरू होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
