जम्मू-काश्मीरमधील माता वैष्णोदेवी यात्रा मार्गावर झालेल्या मोठ्या भूस्खलनामुळे सुमारे ३३ जणांचा मृत्यू झाला आहे तर सुमारे २३ जण जखमी झाले आहेत. अनेक ठिकाणी भूस्खलन झाल्यामुळे कचरा साचला आहे आणि दगड पडल्याने जम्मू-कटरा महामार्ग बंद झाला आहे. या मुसळधार पावसामुळे वैष्णोदेवी यात्रा काही काळासाठी पुढे ढकलण्यात आली आहे. सध्या जम्मूमधील परिस्थिती उत्तराखंड आणि हिमाचल प्रदेशसारखी होत आहे. पण तुम्हाला माहिती आहे का जगातील सर्वात मोठं भूस्खलन कुठे झाले होते?
पृथ्वीवरील सर्वात मोठा भूस्खलन?
अमेरिकेतील वॉशिंग्टन राज्यातील माउंट सेंट हेलेन्स ज्वालामुखीतून पृथ्वीवरील आतापर्यंतचा सर्वात मोठा भूस्खलन झाला. ही घटना १८ मे १९८० रोजी घडली आणि आधुनिक भूगर्भशास्त्राच्या इतिहासातील सर्वात विनाशकारी नैसर्गिक आपत्तींपैकी एक मानली जाते. या भूस्खलनामुळे केवळ ज्वालामुखीची रचनाच बदलली नाही तर त्याच्या सभोवतालच्या मोठ्या क्षेत्रावरही परिणाम झाला.
हे भूस्खलन किती मोठे होते?
माउंट सेंट हेलेन्सवरील हा भूस्खलन खूप धोकादायक होता. सुमारे २.८ घन किलोमीटरचा पदार्थ कोसळला आणि खाली आला. हा ढिगारा नॉर्थ फोर्क टाउटल नदीच्या बाजूने सुमारे २२.५ किलोमीटर वाहून गेला. त्याची सरासरी खोली ४६ मीटर होती, तर कमाल खोली १८२ मीटरपर्यंत पोहोचली. सर्वात धक्कादायक गोष्ट म्हणजे त्याचा वेग ताशी ११२ ते २४० किलोमीटर होता, म्हणजेच हा ढिगारा खाली पडला आणि हाय-स्पीड ट्रेनसारखा वाहून गेला.
ज्वालामुखी आणि भूस्खलनाचा संबंध
उंच, उंच ज्वालामुखी शंकूंवर भूस्खलन सामान्य आहे, जे कमकुवत खडक आणि राखेच्या थरांनी झाकलेले असतात. जेव्हा ज्वालामुखीच्या आत दाब वाढतो तेव्हा बाहेरील उतार स्फोटासोबत कोसळू शकतो. माउंट सेंट हेलेन्स येथे असेच घडले. स्फोटापूर्वी उत्तरेकडील उतार कमकुवत झाला होता आणि आत वायू आणि मॅग्माचा दाब इतका जास्त होता की संपूर्ण भाग मोठ्या प्रमाणात भूस्खलनात कोसळला.
आजूबाजूच्या भूभागाचा नकाशा बदलून गेला
या भूस्खलनामुळे माउंट सेंट हेलेन्सची उंची बदलली आणि आजूबाजूच्या भूभागाचा नकाशाही विकृत झाला. ज्वालामुखीचा वरचा भाग जवळजवळ सपाट झाला होता. या घटनेनंतर शास्त्रज्ञांना समजले की ज्वालामुखीचा उद्रेक आणि भूस्खलन यांचा खोलवर संबंध आहे. यानंतर, भविष्यात असे मोठे अपघात टाळता यावेत म्हणून जगभरातील ज्वालामुखी क्षेत्रांचे निरीक्षण करण्यावर भर देण्यात आला.
