धर्मनिरपेक्षता हा एक असा तत्त्व आहे जो एखाद्या व्यक्तीला आपला धर्म हा एक वैयक्तिक बाब म्हणून मानण्याची मुभा देतो आणि हे देखील सुनिश्चित करतो की धर्माचा हस्तक्षेप समाजाच्या राजकीय, सांस्कृतिक आणि आर्थिक पैलूंमध्ये अजिबात होऊ नये. गेल्या अनेक दशकांपासून अनेक देशांनी समतेला चालना देण्यासाठी आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्याचे रक्षण करण्यासाठी धर्मनिरपेक्ष धोरणे स्वीकारली आहेत. आज आपण अशा एका देशाबद्दल जाणून घेणार आहोत जो जगातील सर्वात धर्मनिरपेक्ष देश मानला जातो आणि त्यासोबतच भारत याबाबतीत कुठे आहे हेही पाहूया.
जगातील सर्वात धर्मनिरपेक्ष देश कोणता आहे?
स्वीडन हा जगातील सर्वात धर्मनिरपेक्ष देश मानला जातो. जरी बहुतेक स्वीडिश लोक औपचारिकपणे लूथरन चर्चचे सदस्य असले तरी, या देशातील धर्म हा मूळ ओळखीपेक्षा सांस्कृतिक वारसा म्हणून अधिक काम करतो. शिक्षण असो, राजकारण असो किंवा धोरणनिर्मिती असो, सार्वजनिक जीवन मोठ्या प्रमाणात धर्मनिरपेक्ष राहते.
डेन्मार्कमध्येही खोलवर लुथरन मुळे आहेत. तथापि, डॅनिश लोक धार्मिक विधींमध्ये श्रद्धेपेक्षा परंपरेने जास्त भाग घेतात. शिक्षण, कायदा आणि सामाजिक जीवनात धर्मनिरपेक्षतेवर जोरदार भर दिला जातो, ज्यामुळे डेन्मार्क जगातील सर्वात धर्मनिरपेक्ष देशांपैकी एक बनतो.
आइसलँड देखील एक धर्मनिरपेक्ष देश
यासोबतच, आइसलँड हा लोकसंख्येने लहान असला तरी एक बळकट धर्मनिरपेक्ष देश मानला जातो. या देशाचा अधिकृत चर्च ‘ल्यूथरन’ आहे, परंतु धार्मिक श्रद्धा दैनंदिन जीवनात फारशी भूमिका बजावत नाहीत. लोक बहुतेक वेळा आध्यात्मिक कारणांपेक्षा सांस्कृतिक परंपरेमुळेच चर्चमधील समारंभात भाग घेतात.
भारताची स्थिती काय आहे?
घटनात्मकदृष्ट्या धर्मनिरपेक्ष देश असतानाही, भारत 77.8 अशा स्कोरसह जगातील सर्वात धर्मनिरपेक्ष देशांच्या यादीत बऱ्यापैकी खाली आहे. भारताची भूमिका ही राज्य आणि धर्म यांच्यात कठोर विभाजन असलेल्या देशांच्या तुलनेत वेगळी आहे. भारत आपल्या विविधतेने भरलेल्या लोकसंख्येमध्ये धार्मिक स्वातंत्र्य टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न करत आहे.
स्वीडन, डेन्मार्क आणि आइसलँडसारख्या देशांकडून हे शिकायला मिळते की धार्मिक वारसा असलेल्या देशातही धर्मनिरपेक्षता कशी नांदू शकते. शिक्षण, आर्थिक विकास आणि प्रगत राजकीय धोरणे ह्यांनीच या देशांना धर्मनिरपेक्षतेच्या दिशेने वाटचाल करण्यास प्रवृत्त केले आहे. भारताचीही धर्मनिरपेक्षतेकडे वाटचाल सुरू आहे. इथला संविधान धर्मनिरपेक्ष शासनाची हमी देतो, पण सांस्कृतिक परंपरांमुळे समतोल राखणे ही एक मोठी आव्हानात्मक बाब ठरते.
