गेल्या आठवड्याच्या अखेरीस पाकिस्तान-अफगाणिस्तान सीमेवर झालेल्या चकमकीनंतर बुधवारी पुन्हा तणाव निर्माण झाला. खैबर पख्तूनख्वाच्या दुर्गम भागात ही ताजी हिंसाचाराची घटना घडली. अफगाण तालिबानचे प्रवक्ते जबीहुल्लाह मुजाहिद यांनी आरोप केला की पाकिस्तानने कंधार प्रांतातील स्पिन बोल्दाक जिल्ह्यात हलक्या आणि जड शस्त्रांनी हल्ला केला. या हल्ल्यात अनेक लोक मारले गेले आणि जखमी झाले असे तालिबानने म्हटले आहे.
अशा स्थितीत अफगाणिस्तानातील सर्वात श्रीमंत हिंदू कोण होता आणि तो किती कोटी रुपयांची मालमत्ता सोडून पळून गेला होता ते जाणून घेऊया.
अफगाणिस्तानातील सर्वात श्रीमंत हिंदू कोण होता?
अफगाणिस्तानचा उल्लेख करताच युद्ध, अशांतता आणि तालिबान राजवटीची प्रतिमा निर्माण होते, परंतु हा देश एकेकाळी दक्षिण आशियातील सर्वात समृद्ध व्यापारी केंद्रांपैकी एक होता. या समृद्धीत अफगाण हिंदू समुदायाने महत्त्वाची भूमिका बजावली. अशीच एक व्यक्ती म्हणजे निरंजन दास, ज्यांना एकेकाळी अफगाणिस्तानातील सर्वात श्रीमंत हिंदू मानले जात असे. त्यांचे जीवन केवळ यशाचे उदाहरण देत नाही तर बदलत्या परिस्थितीमुळे एका समृद्ध समुदायाला स्वतःच्या देशातून पळून जाण्यास कसे भाग पाडले याची साक्ष देखील देते.
ते एक प्रमुख व्यापारी आणि जमीनदार देखील होते
निरंजन दास हे अफगाणिस्तानच्या अमानुल्ला खानच्या कारकिर्दीत (१९१९-१९२९) एक प्रभावशाली अधिकारी होते. त्यांनी कर विभागाचे प्रमुख म्हणून काम पाहिले. अमानुल्ला खानच्या प्रशासनात त्यांचा बराच प्रभाव होता असे म्हटले जाते आणि अफगाण दरबारात हिंदू समुदायाच्या सर्वात शक्तिशाली प्रतिनिधींपैकी एक मानले जात असे. निरंजन दास हे केवळ एक अधिकारी नव्हते तर एक प्रमुख व्यापारी, जमीनदार आणि परोपकारी देखील होते, ज्यांचे व्यवसाय अफगाणिस्तानपासून भारत आणि मध्य आशियापर्यंत पसरले होते.
त्याची संपत्ती किती होती?
काबूल आणि कंधारमध्ये त्याच्याकडे अनेक वाड्या, जमिनी आणि व्यावसायिक प्रतिष्ठाने होती. त्याच्या संपत्तीची नेमकी व्याप्ती अज्ञात असली तरी, सूत्रांनुसार त्यावेळी त्याची संपत्ती अनेक कोटी रुपयांची होती, जी आजच्या काळात शेकडो कोटी किंवा अब्जावधींमध्ये मोजता येते. त्या वेळी, अफगाणिस्तानातील हिंदू आणि शीख व्यापारी प्रामुख्याने कापड, मसाले, मौल्यवान दगड आणि चलन विनिमयाच्या व्यापारात गुंतलेले होते आणि निरंजन दास हे त्यांच्यापैकी सर्वात मोठ्या व्यापाऱ्यांपैकी एक मानले जात होते.
त्याला पळून का जावे लागले?
नंतर, अफगाणिस्तानातील राजकीय गोंधळामुळे सर्व काही बदलले. अमानुल्ला खानच्या पतनामुळे देशात अस्थिरता वाढत गेली. राजवट बदलल्याने, हिंदू समुदायावर दबाव वाढला आणि अनेकांना त्यांचे व्यवसाय आणि मालमत्ता सोडून देश सोडून पळून जावे लागले. निरंजन दास हे त्यापैकी एक होते. त्यांनी आपली मालमत्ता, वाडे आणि कोट्यवधी रुपयांच्या जमिनी मागे सोडल्या आणि भारतात पळून गेले. असे मानले जाते की त्यांच्या कुटुंबातील काही सदस्य नंतर दिल्ली आणि अमृतसरमध्ये स्थायिक झाले, जिथे त्यांनी नवीन जीवन सुरू केले.
आज, निरंजन दास यांचे नाव इतिहासाच्या पानांवरून पुसले गेले आहे, परंतु त्यांच्या योगदानावरून असे दिसून येते की अफगाणिस्तानातील हिंदू एकेकाळी केवळ अल्पसंख्याक समुदाय नव्हते, तर देशाच्या आर्थिक कण्यातील एक महत्त्वाचा भाग होते.
