तुमच्या देशाचे चलन कुठे बनवले जाते याचा तुम्ही कधी विचार केला आहे का? बहुतेक देशांची स्वतःची चलन छपाई व्यवस्था असते, परंतु जगभरात असे अनेक देश आहेत जे स्वतःचे चलन छापत नाहीत, तर ते दुसऱ्या देशाने छापले आहे. हे विचित्र वाटेल, पण ते खरे आहे. अनेक देश, विशेषतः आफ्रिका आणि आशियातील, त्यांचे चलन इतरत्र तयार केले जाते. चला याबद्दल अधिक जाणून घेऊया.
या देशांचे पैसे कुठे छापले जातात?
चीन हा जगातील अनेक देशांसाठी एक प्रमुख चलन छपाई केंद्र बनला आहे. चीनकडे जगातील सर्वात प्रगत छपाई सुविधा आहेत. असे म्हटले जाते की चीन केवळ स्वतःचे चलन युआन छापत नाही तर भारत, नेपाळ, बांगलादेश आणि श्रीलंका यासारख्या दक्षिण आशियाई देशांसाठी नोटा देखील छापतो. सुरक्षेच्या कारणास्तव भारताचे चलन देशांतर्गत छापले जात असले तरी, शेजारच्या देशांच्या चलनांचे उत्पादन चीनमध्ये केले जाते.
हे ही वाचा
आफ्रिकन देशांबद्दल सांगायचे तर, ५४ देशांपैकी सुमारे दोन तृतीयांश देश परदेशात त्यांचे चलन छापतात. यापैकी बहुतेक देश युरोप आणि उत्तर अमेरिकेत त्यांच्या नोटा छापतात. नायजेरिया, केनिया, झांबिया आणि टांझानियासारखे देश ब्रिटन किंवा जर्मनीमधील छपाई कंपन्यांसह त्यांचे चलन छापतात.
परदेशात चलन का छापले जाते?
प्रत्येक देशाकडे चलन छापण्यासाठी आवश्यक असलेली तांत्रिक संसाधने आणि सुरक्षा उपकरणे नसतात. चलन छपाई प्रक्रिया अत्यंत संवेदनशील आणि महाग असते, त्यासाठी विशेष कागद, शाई, सुरक्षा धागे आणि होलोग्राम आवश्यक असतात. अनेक लहान किंवा विकसनशील देशांना या मशीन्स आणि तंत्रज्ञानामध्ये गुंतवणूक करणे कठीण जाते. म्हणून, ते त्यांच्या नोटा छापण्यासाठी विश्वसनीय परदेशी कंपन्या किंवा देशांना कामावर ठेवतात.
आधुनिक छपाई व्यवस्था, मोठ्या प्रमाणात क्षमता आणि प्रगत सुरक्षा तंत्रज्ञानासह चीन या क्षेत्रात आघाडीवर आहे. शिवाय, चीनचे अनेक देशांशी मजबूत आर्थिक संबंध आहेत, ज्यामुळे ही प्रक्रिया सुलभ होते.
यात काही धोका आहे का?
परदेशात चलन छापण्याचा एक मोठा धोका म्हणजे त्या देशाला तुमच्या चलनाच्या सुरक्षा वैशिष्ट्यांची जाणीव होते. त्यामुळे बनावटीचा धोका वाढतो. म्हणूनच कोणताही देश दुसऱ्या देशाला ही जबाबदारी सोपवण्यापूर्वी पूर्ण विश्वास व्यक्त करतो.