संपूर्ण विश्व हे विविध रहस्यांनी भरलेले आहे. या रहस्यांचा शोध घेण्याच्या प्रयत्नांत मानवाने पृथ्वीपासून चंद्रापर्यंत प्रवास केला आहे. मात्र, आजही एक अशी जागा आहे जिथे मानवाचे पाऊल पोहोचलेले नाही ती जागा म्हणजे सूर्य.

आजवर मानव सूर्यापर्यंत पोहोचू शकलेला नाही, आणि म्हणूनच या अशक्य वाटणाऱ्या ध्येयासाठी प्रयत्न अजूनही सुरूच आहेत. जगभरातील अनेक देश सूर्याच्या दिशेने संशोधन व मोहिमा राबवत आहेत. अमेरिका आणि जपानसारख्या प्रगत देशांनंतर आता भारतदेखील या शर्यतीत सामील झाला आहे.

सूर्यापर्यंत पोहोचण्यामागे एक मोठे कारण आहे जर आपण सूर्याचा अभ्यास केला आणि त्याच्या उर्जेवर नियंत्रण मिळवले, तर आपण जगातील सर्वात मोठ्या उर्जेच्या स्रोताचे मालक होऊ शकतो. हीच उत्सुकता आणि ऊर्जेच्या शोधाची आकांक्षा अनेक देशांना दिवस-रात्र सूर्याच्या दिशेने काम करण्यास प्रवृत्त करत आहे.

सूर्याकडे जाणे कठीण का आहे?

सूर्याचे तापमान (अंदाजे ६,००० अंश सेल्सिअस) इतके जास्त असल्याने कोणताही पदार्थ जो घन अवस्थेत राहत नाही तो लगेच बाष्पीभवन होऊन बाष्पीभवन होतो. त्यामुळे, मानवी शरीर एका सेकंदापेक्षा जास्त काळ तेथे टिकू शकत नाही. तथापि, अमेरिका, युरोप, जपान आणि भारतासह अनेक देशांनी सूर्याकडे सूर्यमालेचा अभ्यास करण्यासाठी अंतराळ मोहिमा पाठवल्या आहेत.

आतापर्यंत कोणत्या देशांनी प्रयत्न केले आहेत?

जरी अद्याप कोणताही मानव सूर्यावर पोहोचलेला नाही, तरी अनेक देशांनी त्याचा अभ्यास करण्यासाठी मानवरहित मोहिमा पाठवल्या आहेत आणि काहींची तयारी अजूनही सुरू आहे.

अमेरिकन अंतराळ संस्था नासाने सूर्यावर सर्वाधिक मोहिमा पाठवल्या आहेत. यामध्ये पार्कर सोलर प्रोबचा समावेश आहे, जो २०१८ मध्ये प्रक्षेपित झाला आणि सूर्याच्या वातावरणातून गेला.

१९९५ मध्ये नासा आणि युरोपियन अंतराळ संस्था (ESA) यांनी सुरू केलेले अमेरिकेचे संयुक्त सौर आणि हेलिओस्फेरिक वेधशाळा (SOHO) मोहीम सूर्याच्या पृष्ठभागाचा आणि त्याच्या वादळी वातावरणाचा अभ्यास करते.

जपान हा जगातील पहिला देश होता ज्याने सूर्याकडे पहिली मोहीम पाठवली. जपानच्या अंतराळ संस्था JAXA ने १९८१ साली ही कल्पना प्रत्यक्षात आणली, जेव्हा त्यांनी पहिला सौर निरीक्षण उपग्रह हिनोटोरी (ASTRO-A) सूर्याच्या दिशेने पाठवला. या मोहिमेचा उद्देश एक्स-रेच्या सहाय्याने सौर ज्वालांचा (सोलर फ्लेअर्स) अभ्यास करणे हा होता. त्यानंतर JAXA ने १९९१ मध्ये योहकोह (SOLAR-A) उपग्रह प्रक्षेपित केला
चीननेही सूर्याच्या अभ्यासात सक्रिय सहभाग घेतला आहे. २०१९ मध्ये, चायनीज अकादमी ऑफ सायन्सेस (CAS) ने “स्पेसक्राफ्ट फॉर हाय एनर्जी सोलर फिजिक्स” (SHESSP) नावाचा एक छोटा उपग्रह प्रक्षेपित केला. या मोहिमेद्वारे चीनने सूर्याच्या अनेक रहस्यांचा शोध घेतला.

भारतानेही सूर्याच्या अभ्यासासाठी पुढाकार घेतला आहे. २ सप्टेंबर २०२३ रोजी, इस्रोने “आदित्य-L1” हे अभियान सुरू केले.

कोणी यशस्वी झाले आहे का?

अनेक देशांनी सूर्यापर्यंत पोहोचण्याचा अयशस्वी प्रयत्न केला आहे, परंतु कोणालाही काहीही साध्य झालेले नाही. शिवाय, काही देशांना काही प्रमाणात यश मिळाले आहे, परंतु कोणीही त्यांचे ध्येय पूर्णपणे साध्य केलेले नाही.