सावित्रीबाई फुले यांनी स्त्री शिक्षणासाठी आणि समाजसुधारणेसाठी मोठे कार्य केले, ज्यात त्यांना अनेक सामाजिक विरोधांचा, अपमानांचा आणि दगडफेकीचा सामना करावा लागला, पण त्या डगमगल्या नाहीत. त्यांनी मुलींसाठी शाळा उघडल्या, अभ्यासक्रम तयार केले आणि या कार्यासाठी त्यांनी स्वतःच्या जीवावर खेळूनही हार मानली नाही, ज्यामुळे त्या आजही महिलांसाठी प्रेरणास्थान आहेत. त्यांचे हे अदम्य धैर्य आणि अथक प्रयत्न थकलेल्या महिलांना बळ देतात आणि त्यांचे जीवन हेच अनेक महिलांना प्रेरणा देणारे एक मोठे उदाहरण आहे.

बालपण आणि विवाह

सावित्रीबाईंचा जन्म ३ जानेवारी, १८३१ रोजी नायगाव (सातारा जिल्हा) येथे झाला. वयाच्या नवव्या वर्षी त्यांचा विवाह वयाच्या १३ व्या वर्षी असलेल्या ज्योतिराव फुले यांच्याशी झाला.

शिक्षणाची सुरुवात

शिक्षणापासून वंचित असलेल्या सावित्रीबाईंना त्यांचे पती ज्योतिराव फुले यांनीच शिकवले आणि त्यांना शिक्षिका होण्यासाठी प्रोत्साहन दिले. ज्योतिराव फुले यांनी त्यांना शिकवून शिक्षिकेचे प्रशिक्षण घेण्यासाठी मदत केली, त्यानंतर त्यांनी मुलींसाठी शाळा उघडल्या.

पहिली शाळा

१ जानेवारी, १८४८ रोजी फुले दाम्पत्याने पुण्यातील भिडे वाड्यात मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली, जिथे सावित्रीबाई पहिल्या शिक्षिका बनल्या आणि फातिमा शेख सहशिक्षिका होत्या. सावित्रीबाई फुले त्या देशातील पहिल्या महिला शिक्षिका ठरल्या. त्यांनी स्त्री-शिक्षणासोबतच समाजातील जातीयवाद आणि अन्यायकारक रूढींविरुद्ध लढा दिला. त्यांच्या कार्यामुळे भारतातील महिलांच्या शिक्षणाचा पाया रचला गेला आणि त्यांना प्रेरणा मिळाली.

दोन साड्यांचा संघर्ष

सावित्रीबाई फुले यांनी देशातील पहिल्या महिला शिक्षिका बनून शिक्षणाची मशाल पेटवली. त्यांना शाळेत जाताना लोक शेण, चिखल फेकत असत, अपमानित करण्याचा प्रयत्न करायचे, घाणेरड्या कपड्यांमध्ये शिकवू नये म्हणून त्या दोन साड्या घेऊन जात आणि शाळेत जाऊन स्वच्छ साडी नेसून शिकवत असत.

स्त्री शिक्षणाची क्रांती

त्यांनी शिक्षणाचा प्रसार करून, विशेषतः स्त्रिया आणि मागासलेल्या समाजासाठी, शिक्षण सर्वांपर्यंत पोहोचवले आणि स्त्री शिक्षणाची क्रांती घडवली. त्यांनी अनेक मुलींच्या शाळा उघडल्या, अभ्यासक्रम तयार केला, शारीरिक शिक्षणाचा समावेश केला. वित्रीबाई फुले यांना भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका, समाजसुधारक आणि भारतीय स्त्रीवादाची जननी म्हणून ओळखले जाते, ज्यांनी देशात स्त्री शिक्षणाचा पाया रचला.

रूढीवादाला आव्हान

सावित्रीबाई फुले यांनी पतीच्या निधनानंतर त्यांचे अंत्यसंस्कार करणे हे त्या काळात अत्यंत धाडसी आणि क्रांतिकारी पाऊल होते, कारण त्या काळात विधवांची अवस्था अत्यंत दयनीय होती आणि त्यांना अंत्यसंस्कारासारख्या क्रिया करण्याची परवानगी नव्हती; त्यामुळे समाजाने हे कृत्य पचवणे खूप कठीण होते, पण त्यांच्या समाजसुधारणेच्या कार्यामुळे आणि वैचारिक कणखरतेमुळे त्यांनी हे धाडस दाखवून समाजातील विषमतेवर प्रहार केला. हे कृत्य करून त्यांनी दाखवून दिले की स्त्रिया केवळ घरकामासाठी नसून त्या कोणत्याही सामाजिक किंवा धार्मिक कार्यात पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून काम करू शकतात. या धाडसी पावलामुळे स्त्रियांच्या हक्कांसाठी लढणाऱ्या अनेक महिलांना प्रेरणा मिळाली आणि स्त्री-पुरुष समानतेच्या विचारांना बळ मिळाले.

(टीप : वरील सर्व बाबी MP मराठी Breaking केवळ माहिती म्हणून वाचक-प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत आहे. यातून MP मराठी Breaking कोणताही दावा करत नाही.)

Savitribai Phule : देशातील पहिल्या महिला शिक्षिकेच्या संघर्षाची कहाणी, जाणून घ्या सावित्रीबाईंच्या जीवनातील प्रसंग