बिहारमधील विधानसभा निवडणुकीच्या राजकीय उष्णतेमध्ये (Bihar Election 2025) मतदार यादीबाबत राजकीय वातावरण तापले आहे. निवडणूक आयोगाच्या आदेशानुसार मतदार यादी पुनरीक्षणाचे काम केले जात आहे, ज्याबद्दल विरोधी पक्ष आयोगावर प्रश्न उपस्थित करत आहेत. विरोधकांचे म्हणणे आहे की या माध्यमातून सरकार विरोधी पक्षांचे मतदार कमी करण्याचे काम करेल. त्याचा परिणाम बिहार विधानसभेच्या पावसाळी अधिवेशनातही दिसून येत आहे, परंतु भारतात निवडणूक आयोग ज्या पद्धतीने निवडणुका आयोजित करतो, ते भारताच्या शेजारील देश चीनमध्ये नाही. शेवटी, चीनमध्ये निवडणुका कशा होतात आणि तिथे मतदार यादी कोण तयार करते, चीनची मतदान प्रणाली भारतापेक्षा किती वेगळी आहे, हे सर्व जाणून घेऊया.
सीपीसी हा सर्वोच्च अधिकार आहे

चीनमध्ये भारतासारखी लोकशाही व्यवस्था नाही, तिथे फक्त एकच पक्ष आहे, कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ चायना म्हणजेच सीपीसी, त्यामुळे भारतासारख्या सार्वत्रिक निवडणुका होत नाहीत. राष्ट्रीय पातळीवर थेट निवडणुका होत नाहीत, परंतु स्थानिक पातळीवर स्थानिक पीपल्स काँग्रेस आणि गाव समित्यांसाठी मर्यादित थेट निवडणुका असतात. राष्ट्रपती आणि पंतप्रधानांची निवड जनतेद्वारे केली जात नाही, तर सीपीसी आणि नॅशनल पीपल्स काँग्रेस (एनपीसी) च्या सर्वोच्च नेत्यांद्वारे केली जाते.

मतदार यादी कोण तयार करते

चीनमध्ये भारतीय निवडणूक आयोगासारखी स्वतंत्र संस्था नाही. चीनमध्ये, मतदार यादी सीपीसी आणि स्थानिक प्रशासनाद्वारे तयार केली जाते. भारताप्रमाणेच, येथे देखील १८ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या नागरिकांना मतदार यादीत समाविष्ट केले जाते, ज्यांना स्थानिक रहिवासी नोंदणीच्या आधारे म्हणजेच हुकोऊ प्रणालीद्वारे ओळखले जाते. हुकोऊ ही चीनची अंतर्गत पासपोर्ट प्रणाली आहे जी नागरिकांच्या निवासस्थानाची स्थिती निश्चित करते. मतदार फक्त त्यांच्या हुकोऊ क्षेत्रात मतदान करू शकतात. सरकारकडे आधीच उपलब्ध असलेल्या डेटावरून मतदार यादी स्वयंचलितपणे तयार केली जाते. मतदार यादी सार्वजनिक केली जाते आणि नागरिकांना त्यात दुरुस्त्या करण्याची किंवा आक्षेप नोंदवण्याची संधी मिळते. तथापि, सीपीसी प्रत्येक स्तरावर त्यावर नियंत्रण ठेवते, म्हणून ती पारदर्शक मानली जात नाही.

राष्ट्रपती आणि पंतप्रधान कसे निवडले जातात?

चीनमध्ये, जनता राष्ट्रपती आणि पंतप्रधानांच्या निवडणुकीत थेट भाग घेत नाही. ते कम्युनिटी पार्टीच्या राष्ट्रीय काँग्रेसद्वारे निवडले जातात. एनपीसीचे सुमारे तीन हजार प्रतिनिधी भाग घेतात जे अप्रत्यक्षपणे प्रांतीय आणि स्थानिक पीपल्स काँग्रेसद्वारे निवडले जातात. एनपीसीच्या बैठकीत, सीपीसी केंद्रीय समिती आणि पॉलिटब्युरो उमेदवारांची यादी सादर केली जाते. ही यादी पक्षाच्या सर्वोच्च नेतृत्वाने आधीच मंजूर केली आहे. केंद्रीय समितीमध्ये २०० हून अधिक सदस्य आहेत, पॉलिटब्युरोमध्ये (२४-२५ सदस्य) आणि पॉलिटब्युरो स्थायी समितीमध्ये ६-७ सदस्य आहेत. केंद्रीय समिती सरचिटणीस निवडते जो सहसा अध्यक्ष बनतो.