आजच्या डिजिटल जगात, सोशल मीडिया हा मुलांच्या आणि तरुणांच्या जीवनाचा एक अविभाज्य भाग बनला आहे. फेसबुक, इंस्टाग्राम, टिकटॉक आणि यूट्यूब सारखे प्लॅटफॉर्म आता केवळ मनोरंजनाचे स्रोत राहिलेले नाहीत, तर मुलांच्या विचारसरणीवर, भावनांवर आणि वर्तनावर खोलवर परिणाम करत आहेत. तथापि, या सोयीसोबत सायबरबुलिंग, स्क्रीन व्यसन, मानसिक आरोग्य समस्या आणि मुलांच्या गोपनीयतेला धोका यासारखे वाढलेले धोके येतात. म्हणूनच जगभरातील अनेक देश आता मुलांच्या सोशल मीडिया वापरावर निर्बंध घालण्यासाठी किंवा नियंत्रित करण्यासाठी कठोर उपाययोजना करत आहेत.
अलीकडेच, डॅनिश पंतप्रधान मेटे फ्रेडरिक्सेन यांनी ८ ऑक्टोबर २०२५ रोजी संसदेत घोषणा केली की त्यांचा देश १५ वर्षांखालील मुलांना सोशल मीडियापासून दूर ठेवण्याची योजना आखत आहे. त्या म्हणाल्या, “आपण एका राक्षसाला जन्म दिला आहे; फोन आपल्या मुलांचे बालपण हिरावून घेत आहेत.” डेन्मार्कने आधीच शाळांमध्ये मोबाईल फोनवर बंदी घातली आहे आणि आता मुलांसाठी सोशल मीडियावर कठोर निर्बंध घालण्याची योजना आखत आहे. तर, चला अशा देशांचा शोध घेऊया जिथे मुलांना सोशल मीडिया वापरण्यास मनाई आहे.
हे ही वाचा
कोणत्या देशांमध्ये मुले सोशल मीडिया वापरू शकत नाहीत?
१. ऑस्ट्रेलिया: ऑस्ट्रेलियाने १६ वर्षांखालील मुलांच्या सोशल मीडिया वापरावर कायदेशीर बंदी घालण्याचा निर्णय घेतला आहे. प्रस्तावित कायद्यानुसार, जर सोशल मीडिया कंपन्यांनी १६ वर्षांखालील मुलांना त्यांचे प्लॅटफॉर्म वापरण्याची परवानगी दिली तर त्यांना ५० दशलक्ष ऑस्ट्रेलियन डॉलर्सपर्यंत दंड होऊ शकतो. सोशल मीडियाच्या व्यसनामुळे मुलांच्या मानसिक आरोग्याला हानी पोहोचत असल्याने हे पाऊल उचलण्यात आले. जरी या कायद्याची अंमलबजावणी करणे आव्हानात्मक असले तरी, या दिशेने कडक भूमिका घेणारा ऑस्ट्रेलिया हा पहिला देश ठरला आहे.
२. फ्रान्स:
२०२३ पासून फ्रान्समध्ये, १५ वर्षांखालील मुले पालकांच्या परवानगीनेच सोशल मीडिया वापरू शकतात असा नियम लागू झाला आहे. कंपन्यांना मुलांचे वय पडताळणे आवश्यक आहे आणि संमतीशिवाय कोणतेही खाते तयार करता येणार नाही. २०२५ मध्ये, फ्रान्सचे अध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी घोषणा केली की मुलांना सोशल मीडिया वापरण्यापासून रोखण्यासाठी कठोर कायदे आणले जातील.
३. स्पेन: २०२४ मध्ये प्रस्तावित कायद्यानुसार, स्पॅनिश सरकारने निर्णय घेतला आहे की मुलांना १४ वर्षांऐवजी १६ वर्षांचे झाल्यानंतरच सोशल मीडिया वापरण्याची परवानगी दिली जाईल. शिवाय, स्पेनने लूट बॉक्स आणि डीपफेक सामग्री असलेल्या ऑनलाइन गेमविरुद्ध कायदे कडक करण्याची योजना आखली आहे.
४. नॉर्वे: नॉर्वेमध्ये पूर्वी सोशल मीडियासाठी किमान वय १३ वर्षे होते, परंतु आता ते १५ वर्षे करण्याची योजना सुरू आहे. नॉर्वेजियन मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, बहुतेक मुले १० वर्षांच्या वयापासून सोशल मीडिया वापरण्यास सुरुवात करतात. यामुळे सरकारमध्ये चिंता निर्माण झाली आहे की इतक्या लहान वयातील मुले आभासी जगाचे गुलाम होत आहेत.
५. जर्मनी आणि इटली: जर्मनीमध्ये, १६ वर्षांखालील मुलांना सोशल मीडिया वापरण्यासाठी पालकांची संमती आवश्यक असते. हा नियम मुलांना ऑनलाइन फसवणूक आणि नकारात्मक प्रभावांपासून वाचवण्यासाठी बनवण्यात आला आहे. इटलीमध्ये, १४ वर्षांखालील मुलांना पालकांची परवानगी आवश्यक आहे.
६. चीन: चीनमध्ये सोशल मीडिया आणि इंटरनेटवर सर्वात कडक नियंत्रणे आहेत. १८ वर्षांखालील मुलांना आठवड्यातून फक्त तीन तास ऑनलाइन गेम खेळण्याची परवानगी आहे. सोशल मीडिया आणि कंटेंटवर देखील बारकाईने लक्ष ठेवले जाते. शिस्तबद्ध आणि देशभक्त नागरिक निर्माण करण्यासाठी सरकार मुलांच्या डिजिटल जीवनाचे देखील नियमन करते.
सोशल मीडिया किंवा इंटरनेटवर नियंत्रण असलेले इतर देश
१. नेपाळ: २०२५ मध्ये, नेपाळने फेसबुक, यूट्यूब आणि इंस्टाग्रामसह २६ प्लॅटफॉर्मवर तात्पुरती बंदी घातली, कारण कंपन्यांना सरकारी नोंदणी मिळत नव्हती. या निर्णयामुळे निदर्शने, ऑनलाइन प्रतिक्रिया आणि रस्त्यावरील हिंसाचार देखील झाला. ही बंदी अल्पकाळ टिकली आणि काही दिवसांतच उठवण्यात आली.
२. इराण आणि तुर्कमेनिस्तान: या देशांमध्ये, अनेक सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर बंदी आहे किंवा त्यांचे बारकाईने निरीक्षण केले जाते.
३. म्यानमार आणि उत्तर कोरिया: इंटरनेट आणि सोशल मीडियावर जवळजवळ पूर्ण बंदी आहे आणि फक्त सरकार-नियंत्रित प्लॅटफॉर्म उपलब्ध आहेत.
४. रशिया आणि तुर्की: हे देश राजकीय निषेध किंवा अशांतता यासारख्या विशिष्ट परिस्थितीत सोशल मीडिया बंदी घालतात.