इस्रायलचा अणुकार्यक्रम हा गूढतेचा विषय राहिला आहे. असे मानले जाते की इस्रायलने १९६० च्या दशकाच्या अखेरीस अण्वस्त्रे विकसित केली होती, परंतु त्यांनी कधीही अधिकृतपणे त्याची पुष्टी किंवा खंडन केले नाही. ‘अणुसंदिग्धता’ नावाच्या इस्रायलच्या धोरणानुसार, ते त्यांच्या अणुशस्त्रांबद्दल उघडपणे बोलत नाही. अशा परिस्थितीत, १९७० च्या दशकात इस्रायलने अणुबॉम्ब कसा बनवला आणि त्याची चाचणी कशी केली ते जाणून घेऊया.
इस्रायलचा अणुकार्यक्रम

इस्रायलने स्थापनेनंतर लगेचच १९४८ मध्ये अणुसंशोधन सुरू केले. १९५२ मध्ये, इस्रायली अणुऊर्जा आयोग (IAEC) ची स्थापना करण्यात आली, ज्याचा उद्देश अणु तंत्रज्ञानाचा शोध घेणे हा होता. इस्रायलचे पहिले पंतप्रधान डेव्हिड बेन-गुरियन यांचा असा विश्वास होता की देशाच्या सुरक्षेसाठी अणुशस्त्रे आवश्यक आहेत, कारण मध्य पूर्वेतील अनेक देश इस्रायलच्या विरोधात होते. त्यावेळी इस्रायलकडे तंत्रज्ञान किंवा पुरेशी संसाधने नव्हती, म्हणून त्यांनी आंतरराष्ट्रीय सहकार्याचा मार्ग निवडला. फ्रान्ससोबत सहकार्य १९५७ मध्ये, इस्रायलने फ्रान्ससोबत एक गुप्त करार केला, ज्याअंतर्गत फ्रान्सने नेगेव वाळवंटात डिमोना अणुभट्टी बांधण्यास मदत केली. हा अणुभट्टी इस्रायलच्या अणुशस्त्र कार्यक्रमाचा आधार बनला.

हा करार गुप्त होता

फ्रान्सने २४ मेगावॅटचा संशोधन अणुभट्टी आणि तांत्रिक मदत दिली. हा करार इतका गुप्त होता की अमेरिकेसारख्या जवळच्या मित्रालाही त्याची माहिती नव्हती. डिमोना अणुभट्टीने प्लुटोनियमचे उत्पादन सुरू केले, जे अणुबॉम्ब बनवण्यासाठी आवश्यक आहे.

अणुबॉम्बचा विकास

१९६० च्या दशकाच्या अखेरीस, तज्ञांचा असा विश्वास आहे की इस्रायलने अणुस्फोटके बनवण्याची क्षमता प्राप्त केली होती. १९६७ च्या सहा दिवसांच्या युद्धाच्या वेळी इस्रायलकडे काही अणुशस्त्रे तयार असावीत. १९७३ च्या योम किप्पूर युद्धाने अमेरिकेला खात्री पटवून दिली की इस्रायलकडे अणुशस्त्रे आहेत. परंतु इस्रायलने कधीही उघडपणे अणुशस्त्रांची चाचणी केली नाही, जसे भारताने (१९७४ मध्ये पोखरणमध्ये) किंवा इतर देशांनी केली.

१९७० मध्ये इस्रायलने अणुचाचणी केली होती का?

इस्रायलच्या अणुचाचणीबाबतची सर्वात प्रसिद्ध घटना २२ सप्टेंबर १९७९ ची आहे, ज्याला ‘वेला घटना’ म्हणतात. दक्षिण अटलांटिक महासागरात, दक्षिण आफ्रिकेच्या किनाऱ्याजवळ, एका अमेरिकन वेला उपग्रहाने संशयास्पद अणुस्फोटाचे सिग्नल रेकॉर्ड केले. अनेक तज्ञांचा असा विश्वास आहे की ही इस्रायल आणि दक्षिण आफ्रिकेची संयुक्त अणुचाचणी होती. तथापि, इस्रायल किंवा दक्षिण आफ्रिकेने याची पुष्टी केली नाही.

गुप्त युक्त्या आणि हेरगिरी

इस्रायलने अणु तंत्रज्ञान मिळविण्यासाठी हेरगिरी आणि गुप्त पद्धतींचा वापर केला आहे. १९६० च्या दशकात, इस्रायलने युरोप आणि अमेरिकेतील ज्यू शास्त्रज्ञांच्या नेटवर्कचा वापर केला ज्यांनी अणु तंत्रज्ञानाची माहिती सामायिक केली. याव्यतिरिक्त, इस्रायलने गुप्तपणे युरेनियम आणि इतर आवश्यक साहित्य मिळवले आहे, ज्यामध्ये सर्वात उल्लेखनीय म्हणजे १९६० च्या दशकाच्या मध्यात पेनसिल्व्हेनियातील अपोलो न्यूक्लियर मटेरियल्स अँड इक्विपमेंट कॉर्पोरेशनमधून सुमारे २००-६०० पौंड अत्यंत समृद्ध युरेनियम गायब झाले होते. असा अंदाज आहे की इस्रायलकडे आज ९० पर्यंत अणु शस्त्रे असू शकतात, जी लढाऊ विमाने, पाणबुड्या आणि बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांमधून डागली जाऊ शकतात.