Indian Railway Rules : भारतीय रेल्वेने 2026 पासून अमलात आणण्यात येणाऱ्या ‘अमृत भारत एक्सप्रेस’साठी नव्या नियमावलीची घोषणा केली असून, देशभरातील प्रवाशांना याचा मोठा परिणाम भोगावा लागणार आहे. प्रत्येक वर्षाच्या सुरुवातीला होणाऱ्या नियमित बदलांच्या तुलनेत यावेळचे बदल अधिक व्यापक आणि प्रवास प्रणालीवर थेट परिणाम करणारे आहेत. भाडे पद्धतीपासून ते रिझर्वेशन, रिफंड आणि कोटा व्यवस्थेपर्यंत अनेक स्तरांवर नवे नियम लागू होत आहेत.

अमृत भारत एक्सप्रेस हा रेल्वेच्या मध्यम व लांब पल्ल्याच्या प्रवाशांसाठी विशेषतः रचलेला उपक्रम मानला जात आहे. या गाड्या वेगवान, आधुनिक आणि अधिक आरामदायी असतील अशी रेल्वेची योजना आहे. मात्र या नव्या सेवेसोबतच भाड्याची गणना, बर्थ मिळण्याची पद्धत आणि तिकीट बुकिंग प्रणालीमध्ये परिवर्तन करण्यात आले आहे.

अंतरावर आधारित भाडे पद्धती (Indian Railway Rules)

रेल्वेने भाडे संरचनेमध्ये मोठा बदल करत प्रवासाच्या अंतरावर आधारित मिनिमम चार्ज लागू केला आहे.
– स्लीपर क्लाससाठी आता किमान 200 किलोमीटरचे भाडे आकारले जाईल.
– या अंतरासाठी भाडे 149 रुपये निश्चित केले आहे.

याचा अर्थ असा की प्रवासी केवळ 80 किंवा 100 किलोमीटरचा प्रवास करत असला तरी त्याला 200 किलोमीटरप्रमाणेच रक्कम भरावी लागणार आहे. मध्यम अंतराच्या प्रवाशांना या नव्या नियमामुळे अतिरिक्त खर्च येण्याची शक्यता असून, लांब पल्ल्याच्या प्रवाशांना तुलनेने कोणताही फटका बसणार नाही.

सामान्य (अनारक्षित) डब्यांसाठीही नवे दर लागू झाले आहेत.
– 50 किलोमीटरसाठी 36 रुपये असे भाडे निश्चित करण्यात आले आहे.
ही पद्धत अनेकांना गोंधळात टाकणारी असली तरी रेल्वेचे म्हणणे आहे की यामुळे भाडे निर्धारण अधिक सोपं, तांत्रिकदृष्ट्या सुटसुटीत आणि एकसमान होईल.

RAC समाप्त—आता फक्त कन्फर्म तिकिटे

अमृत भारत II एक्सप्रेसमध्ये आणखी एक मोठा बदल म्हणजे RAC तिकीटांची समाप्ती.
या गाड्यांमध्ये RAC चा पर्याय नसणार असल्याने प्रवाशांना थेट कन्फर्म बर्थ मिळेल किंवा तिकीट वेटिंगमध्ये राहील.
आरक्षण कालावधी सुरु होताच सर्व बर्थ एकाचवेळी उपलब्ध होतील आणि त्या दिवशीच प्रवासी आपापली तिकिटे निश्चित करू शकतील.

अनारक्षित डब्यांसाठी मात्र पूर्वीचेच नियम लागू राहतील. त्यामुळे दैनंदिन प्रवाशांच्या व्यवस्थेत कोणताही बदल होणार नाही.

स्लीपर क्लासमध्ये तीन स्वतंत्र कोटे निश्चित करण्यात आले आहेत:
महिला प्रवासी, दिव्यांगजन आणि वरिष्ठ नागरिक.
या कोट्यांमुळे विशेष प्रवाशांना बर्थ मिळण्याची शक्यता वाढेल.

लोअर बर्थ वाटपासाठीसुद्धा नवी स्वयंचलित पद्धती लागू करण्यात आली आहे.
– 60 वर्षांवरील पुरुष
– 45 वर्षांवरील महिला
या दोघांना प्रणाली उपलब्धतेनुसार लोअर बर्थ देण्याचा प्रयत्न करणार आहे.
लहान मुलांसह प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांनाही लोअर बर्थ प्राधान्याने देण्यात येईल. Indian Railway Rules

तिकीट रद्दीकरण आणि रिफंड – प्रक्रिया जलद आणि डिजिटल

तिकीट रद्द केल्यानंतर रिफंड प्रक्रियेतही सुधारणा करण्यात आली आहे.
रेल्वेने घेतलेल्या निर्णयानुसार परतावा 24 तासांत सुरू करण्याचे लक्ष्य निश्चित केले आहे.
प्रवाशांना आता काउंटरवर तिकीट खरेदी करतानाही डिजिटल पेमेंटचा वापर करता येईल.
डिजिटल व्यवहारांमध्ये तांत्रिक त्रुटी असल्यास, जुन्या नियमावलीनुसारच रिफंड दिला जाईल.

प्रवाशांच्या अनुभवात मोठा बदल अपेक्षित

या सर्व बदलांमुळे रेल्वे प्रवास अधिक शिस्तबद्ध आणि नियोजनबद्ध होईल, असा रेल्वे प्रशासनाचा दावा आहे.
अमृत भारत एक्सप्रेसच्या आगमनामुळे मध्यमवर्गीय आणि रोजच्या प्रवाशांच्या सोयींमध्ये वाढ होईल, परंतु काही नव्या नियमांमुळे काही प्रवाशांवर अतिरिक्त आर्थिक भार पडू शकतो. 2026 पासून हे नियम टप्प्याटप्प्याने लागू करण्यात येणार असून, प्रवाशांनी तिकीट बुक करण्यापूर्वी नवी नियमावली तपासणे अत्यावश्यक ठरणार आहे.