गेल्या काही काळापासून इराण संपूर्ण जगाच्या नजरेत आले आहे. देशाच्या विविध भागांमध्ये सरकारविरोधी आंदोलन सुरू आहेत. सुरुवातीला हे आंदोलन महागाई, बेरोजगारी आणि खराब आर्थिक परिस्थितीविरोधात होते, मात्र हळूहळू ते थेट इराणच्या इस्लामिक सरकारविरोधात आणि सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई यांच्या विरोधातील घोषणांमध्ये रूपांतरित झाले. परिस्थिती इतकी गंभीर झाली की आंदोलनकर्त्यांचा आवाज बाहेरील जगापर्यंत पोहोचू नये म्हणून सरकारला इंटरनेट आणि फोन सेवा बंद कराव्या लागल्या.
मानवाधिकार संघटनांच्या मते, या निदर्शनांमध्ये अनेक लोकांचे प्राण गेले आहेत आणि हजारो लोकांना अटक करण्यात आली आहे. या परिस्थितीत, इराणचा इतिहास, धर्म आणि त्याची राजकीय व्यवस्था समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे बनते. इराणमध्ये राहणाऱ्या मुस्लिमांचे प्रकार आणि शिया बहुल देश असल्याने इराणच्या राजकारणावर आणि समाजावर कसा परिणाम होतो हे समजून घेणे विशेषतः महत्वाचे आहे. तर, इराणमध्ये शिया किंवा सुन्नी समुदाय जास्त आहेत का आणि इराणमध्ये किती मुस्लिम आहेत याचा शोध घेऊया.
इराणमध्ये शिया किंवा सुन्नी मुस्लिम जास्त आहेत का?
इराण हा एक इस्लामिक देश आहे. सुमारे ९९ टक्के लोकसंख्या इस्लाम धर्माचे पालन करते. तथापि, इस्लाम धर्मातच वेगवेगळे पंथ आणि संप्रदाय आहेत. इराणमध्ये अंदाजे ९० ते ९५ टक्के मुस्लिम शिया मुस्लिम आहेत, तर ५ ते १० टक्के सुन्नी मुस्लिम आहेत. यामुळे इराणला जगातील सर्वात मोठा शिया बहुल देश मानले जाते. शिवाय, इराणमध्ये ज्यू, ख्रिश्चन, झोरोस्ट्रियन आणि बहाई लोकांची संख्या कमी आहे. इराणमध्ये बहाई धर्माला अधिकृतपणे मान्यता नाही.
शिया आणि सुन्नी म्हणजे काय?
इस्लामच्या दोन मुख्य शाखा आहेत. सुन्नी इस्लाम आणि शिया इस्लाम. जगभरातील मुस्लिमांची एकूण संख्या अंदाजे १.६ अब्ज आहे. त्यापैकी ८५ ते ९० टक्के सुन्नी आहेत आणि फक्त १० टक्के शिया आहेत. याचा अर्थ असा की शिया मुस्लिम जगभरात अल्पसंख्याक आहेत, परंतु इराण आणि इराकसारख्या काही देशांमध्ये शिया लोकसंख्या बहुसंख्य आहे.
इराणमध्ये बहुसंख्य शिया का आहेत?
इराणमध्ये शिया इस्लामची मुळे खोलवर आहेत. प्रामुख्याने बारा इमामांवर विश्वास ठेवणारा शिया पंथ हा देशाचा अधिकृत धर्म मानला जातो. शिया मुस्लिमांचा असा विश्वास आहे की पैगंबर मुहम्मद यांच्यानंतर नेतृत्व त्यांच्या कुटुंबाकडे गेले पाहिजे. शिया मुस्लिम बारा इमामांवर विश्वास ठेवतात. बारावा इमाम, इमाम महदी, एके दिवशी परत येतील आणि न्याय स्थापित करतील. १९७९ च्या इस्लामिक क्रांतीनंतर, इराणमध्ये शिया धार्मिक नेत्यांची शक्ती लक्षणीयरीत्या वाढली. आज, धार्मिक नेते राजकारणात प्रमुख भूमिका बजावतात, सर्वोच्च नेते सर्वात शक्तिशाली पदावर असतात. सामाजिक आणि कायदेशीर बाबींमध्ये धार्मिक विद्वानांचा शब्द अंतिम मानला जातो. शिया इस्लामचा इराणच्या सरकारवर आणि कायदा आणि सुव्यवस्थेवर थेट प्रभाव आहे.
