मध्य पूर्वेतील एक महत्त्वाचा देश असलेला इराण पुन्हा एकदा अशांततेच्या काळातून जात आहे. रस्त्यावरील निदर्शने, सत्तेवरील अनिश्चितता आणि जागतिक राजकीय गोंधळाच्या काळात जगाचे लक्ष इराणवर केंद्रित आहे. यामुळे भारतासाठी एक महत्त्वाचा प्रश्न निर्माण होतो की, इराणशी त्याचे संबंध केवळ राजनैतिक आहेत की आर्थिक आहेत. जर इराणमध्ये सत्ता बदल झाला तर भारताला नुकसान होईल की फायदा?
ईराणमध्ये परिस्थिती चिंतेचा विषय
ईराणमध्ये अलीकडच्या काळात हिंसाचार आणि आंदोलनांच्या बातम्या समोर येत आहेत. अशातच अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या विधानामुळे आंतरराष्ट्रीय वातावरण अधिक तापले आहे. त्यांनी म्हटले आहे की ईराणचे लोक आता स्वातंत्र्याकडे पाहत आहेत आणि या बदलामध्ये अमेरिका त्यांच्या सोबत आहे.
या विधानांनंतर अशी भीती व्यक्त केली जात आहे की, जर ईराणच्या सरकारमध्ये मोठा बदल झाला, तर त्याचा परिणाम केवळ ईराणपुरताच मर्यादित राहणार नाही, तर ईराणचे व्यापारी भागीदारही त्याचा फटका बसू शकतो.
भारत आणि इराणचे आर्थिक संबंध
भारत आणि इराणमध्ये केवळ राजकीयच नव्हे तर आर्थिकदृष्ट्याही मजबूत संबंध आहेत. भारत हा जगातील तिसऱ्या क्रमांकाचा कच्च्या तेलाचा सर्वात मोठा ग्राहक आहे आणि तो आपल्या ८५% पेक्षा जास्त गरजा आयातीद्वारे पूर्ण करतो. इराण हा भारतासाठी कच्च्या तेलाचा एक महत्त्वाचा स्रोत आहे, कारण त्याचे तेल गुणवत्ता आणि किमतीत उच्च मानले जाते.
भारत इराणमधून काय आयात करतो?
भारताची इराणमधून होणारी सर्वात मोठी आयात कच्चे तेल आहे. याशिवाय, भारत इराणमधून पिस्ता आणि खजूर यांसारखी सुकामेवा, काही रसायने, पेट्रोकेमिकल उत्पादने आणि काचेच्या वस्तू देखील आयात करतो. या सर्व वस्तूंचे भारतीय बाजारपेठेत एक वेगळे अस्तित्व आहे. विशेषतः सण आणि लग्न समारंभांमध्ये सुकामेवांची मागणी लक्षणीयरीत्या वाढते.
भारत इराणला काय निर्यात करतो?
भारत इराणला अनेक आवश्यक वस्तूंची निर्यात करतो. त्यापैकी सर्वात प्रमुख म्हणजे बासमती तांदूळ, ज्याचा इराण एक प्रमुख खरेदीदार आहे. चहा, साखर, औषधे, ऑटो पार्ट्स आणि काही अभियांत्रिकी वस्तू देखील भारतातून इराणला जातात. या निर्यातीमुळे भारताच्या कृषी आणि उत्पादन क्षेत्रांना फायदा होतो.
ईराणची अर्थव्यवस्था कोणत्या आधारांवर उभी आहे
ईराणच्या अर्थव्यवस्थेचा सर्वात मजबूत आधार कच्चे तेल आणि नैसर्गिक वायू आहे. ईराण हा जगातील सर्वात मोठ्या तेल आणि वायू साठ्यांपैकी एक असलेला देश मानला जातो. सरकारी उत्पन्नाचा मोठा भाग तेल निर्यातीमधून मिळतो. याशिवाय पेट्रोकेमिकल, खते आणि ऊर्जा क्षेत्राशी संबंधित उद्योगही देशाची अर्थव्यवस्था सांभाळत आहेत. मात्र अमेरिका आणि पाश्चिमात्य देशांनी लादलेल्या निर्बंधांमुळे ईराणला अनेक वेळा तेल निर्यातीमध्ये मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागला आहे.
ईराणची अर्थव्यवस्था कोणत्या आधारांवर उभी आहे
ईराणच्या अर्थव्यवस्थेचा सर्वात मजबूत आधार कच्चे तेल आणि नैसर्गिक वायू आहे. ईराण हा जगातील सर्वात मोठ्या तेल आणि वायू साठ्यांपैकी एक असलेला देश मानला जातो. सरकारी उत्पन्नाचा मोठा भाग तेल निर्यातीमधून मिळतो. याशिवाय पेट्रोकेमिकल, खते आणि ऊर्जा क्षेत्राशी संबंधित उद्योगही देशाची अर्थव्यवस्था सांभाळत आहेत. मात्र अमेरिका आणि पाश्चिमात्य देशांनी लादलेल्या निर्बंधांमुळे ईराणला अनेक वेळा तेल निर्यातीमध्ये मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागला आहे.
