७ ऑक्टोबर २०२३ हा दिवस मध्य पूर्वेच्या इतिहासातील एक काळा अध्याय आहे. बरोबर दोन वर्षांपूर्वी, याच दिवशी पॅलेस्टिनी संघटना हमासने इस्रायलवर अचानक हल्ला केला. त्यात मोठ्या संख्येने निष्पाप नागरिक मारले गेले आणि अनेकांना ओलीस ठेवण्यात आले. हमासच्या या कृतीमुळे केवळ गाझा पट्टीतच नव्हे तर संपूर्ण प्रदेशात भीती आणि तणावाचे वातावरण निर्माण झाले.
या घटनांमुळे, संपूर्ण मध्य पूर्व गेल्या दोन वर्षांपासून सतत अस्थिरता आणि भीतीच्या स्थितीत जगत आहे. तेल पुरवठा, व्यापार आणि सीमा सुरक्षा यावर गंभीर परिणाम झाला आहे. परंतु आता, दोन वर्षांनंतर, संघर्षात हळूहळू बदल होण्याची चिन्हे दिसत आहेत. इस्रायल किती वर्षांपासून युद्ध लढत आहे आणि ते अद्याप का सोडवले गेले नाही ते जाणून घेऊया.
हा संघर्ष किती वर्षांपासून सुरू आहे?
इस्रायल आणि पॅलेस्टाईनमधील संघर्ष हा अलिकडचा नाही तर सुमारे ७५ वर्षे जुना आहे. तो १९४७ मध्ये सुरू झाला, जेव्हा ब्रिटिश राजवटीच्या समाप्तीनंतर, संयुक्त राष्ट्रांनी पॅलेस्टाईनचे दोन भाग करण्याचा प्रस्ताव मांडला: एक ज्यूंसाठी आणि दुसरा अरबांसाठी. १९४८ मध्ये जेव्हा इस्रायलचा नवीन देश निर्माण झाला तेव्हा अरब देश आणि पॅलेस्टाईन लोकांनी त्याचा विरोध करण्यास सुरुवात केली. त्यानंतर झालेला संघर्ष आजही संपलेला नाही.
किती वेळा युद्धे झाली आहेत?
१९४८ मध्ये पहिले अरब-इस्रायली युद्ध सुरू झाले, ज्यामुळे लाखो पॅलेस्टिनी लोकांना त्यांच्या घरातून विस्थापित करावे लागले. तेव्हापासून, अनेक मोठी युद्धे आणि संघर्ष सुरू झाले, प्रथम १९६७ मध्ये, नंतर १९७३ मध्ये आणि नंतर १९८२ मध्ये, ज्यामुळे संघर्ष आणखी तीव्र झाला. त्यानंतर १९८७ आणि २००० मध्ये इंतिफादा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पॅलेस्टिनी उठावांनी संघर्ष पुन्हा सुरू केला.
युद्ध का संपत नाहीये
हे युद्ध का संपत नाहीये याची अनेक कारणे आहेत. सर्वात महत्त्वाचे कारण म्हणजे जमीन आणि सीमांवरील वाद. गाझा पट्टी, वेस्ट बँक आणि पूर्व जेरुसलेम सारखे क्षेत्र दोन्ही देशांमधील वादाच्या केंद्रस्थानी आहेत. पॅलेस्टाईन या क्षेत्रांना स्वतःचे असल्याचा दावा करतो, तर इस्रायल त्यावर आपले नियंत्रण ठेवतो.
दुसरे प्रमुख कारण म्हणजे धार्मिक आणि ऐतिहासिक ओळख. जेरुसलेम हे यहुदी आणि मुस्लिम दोघांसाठीही एक पवित्र शहर आहे. या धार्मिक संबंधामुळे हा वाद आणखी संवेदनशील बनला आहे.
तिसरा घटक म्हणजे राजकीय मतभेद. इस्रायल स्वतःला एक सुरक्षित ज्यू राष्ट्र म्हणून पाहतो, तर पॅलेस्टिनी स्वतंत्र पॅलेस्टिनी राज्याची मागणी करतात. तथापि, दोन्ही बाजूंच्या राजकीय आकांक्षा आणि नेतृत्व पूर्णपणे भिन्न आहेत, ज्यामुळे ठोस करार होऊ शकत नाही.
शिवाय, या संघर्षात बाह्य शक्तींची भूमिका देखील महत्त्वपूर्ण आहे. अमेरिका इस्रायलचा एक मजबूत समर्थक आहे, तर अनेक अरब देश पॅलेस्टाईनला पाठिंबा देतात. परिणामी, आंतरराष्ट्रीय प्रयत्न अनेकदा राजकीय हितसंबंधांमध्ये अडकतात आणि अयशस्वी होतात.
७५ वर्षांनंतरही, कायमस्वरूपी तोडगा निघणे अशक्य
२०२३ आणि २०२४ मध्ये गाझामध्ये हिंसाचार सुरूच राहिला, ज्यामध्ये शेकडो निष्पाप लोक मारले गेले आणि हजारो लोकांना त्यांचे घर सोडून पळून जावे लागले. प्रत्येक वेळी युद्धबंदी जाहीर करण्यात आली, परंतु त्यानंतर लगेचच पुन्हा गोळीबार सुरू झाला. एकूणच, हा संघर्ष केवळ जमिनीबद्दल नाही तर ओळख, धर्म आणि सत्तेबद्दल बनला आहे. ७५ वर्षे उलटूनही, अद्याप कायमस्वरूपी तोडगा निघालेला नाही, कारण दोन्ही बाजू त्यांच्या धार्मिक श्रद्धा आणि ऐतिहासिक हक्कांचा त्याग करण्यास तयार नाहीत.
