दरवर्षी २६ जानेवारीच्या परेड दरम्यान, एका खास परदेशी पाहुण्यांचा चेहरा देशाचे आणि जगाचे लक्ष वेधून घेतो. परदेशी नेता आपल्या देशाच्या परेडमध्ये का सहभागी होतो आणि भारताला हा सन्मान का दिला जातो? असा प्रश्न निर्माण होतो. प्रजासत्ताक दिनाचे प्रमुख पाहुणे हे केवळ औपचारिक पाहुणे नसून भारताच्या परराष्ट्र धोरण, रणनीती आणि भविष्यातील संबंधांचे संकेत देखील असतात. या परंपरेची मुळे स्वातंत्र्याच्या सुरुवातीच्या काळापासून झाली.
प्रजासत्ताक दिन आणि प्रमुख पाहुण्यांची परंपरा
भारतात प्रजासत्ताक दिन साजरा करण्याची सुरुवात २६ जानेवारी १९५० रोजी झाली, जेव्हा संविधान लागू झाले. त्याच वर्षी प्रजासत्ताक दिनी परदेशी मान्यवरांना प्रमुख पाहुणे म्हणून आमंत्रित करण्याची विशेष परंपरा सुरू झाली. भारताचा लोकशाही मूल्ये आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्याचा संदेश जगाला पोहोचवण्यासाठी हे करण्यात आले.
पहिले परदेशी प्रमुख पाहुणे कोण होते?
भारताच्या पहिल्या प्रजासत्ताक दिनी इंडोनेशियाचे राष्ट्राध्यक्ष सुकर्णो यांना प्रमुख पाहुणे म्हणून आमंत्रित करण्यात आले होते. ही परेड दिल्लीच्या इर्विन स्टेडियममध्ये आयोजित करण्यात आली होती, ज्याला आता दादा ध्यानचंद स्टेडियम म्हणून ओळखले जाते. हे आमंत्रण आशियातील नव्याने स्वतंत्र झालेल्या राष्ट्रांमधील मैत्री आणि एकतेचे प्रतीक म्हणून पाहिले जात असे.
कोणत्या वर्षी प्रमुख पाहुणे नव्हते?
१९५२ आणि १९५३ मध्ये, प्रजासत्ताक दिनाच्या समारंभात एकही परदेशी प्रमुख पाहुणा नव्हता. त्या काळात भारत अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय आव्हानांना तोंड देत होता. १९५५ पासून, राजपथावर, ज्याला आता कर्तव्य मार्ग म्हणून ओळखले जाते, परेड कायमस्वरूपी आयोजित केली जात होती आणि त्याच वर्षी, पाकिस्तानचे तत्कालीन गव्हर्नर-जनरल मलिक गुलाम मोहम्मद यांना प्रमुख पाहुणे म्हणून नियुक्त करण्यात आले.
प्रमुख पाहुण्यांची निवड कशी केली जाते?
प्रजासत्ताक दिनासाठी प्रमुख पाहुण्यांची निवड ही एक लांब आणि काळजीपूर्वक विचारात घेतलेली प्रक्रिया आहे. कार्यक्रमाच्या साधारणपणे सहा महिने आधी तयारी सुरू होते. परराष्ट्र मंत्रालय संपूर्ण प्रक्रियेवर देखरेख करते, ज्यामध्ये भारताचे संबंधित देश किंवा संघटनेशी असलेले राजकीय, आर्थिक, लष्करी आणि राजनैतिक संबंध विचारात घेतले जातात.
संबंध आणि रणनीती यांचे संकेत
माजी राजनयिकांच्या मते, प्रमुख पाहुण्यांची निवड ही केवळ सन्मानाची बाब नाही तर एक धोरणात्मक संदेश देखील आहे. भारत कोणत्या देशांशी किंवा गटांशी आपले संबंध मजबूत करू इच्छितो हे ते प्रतिबिंबित करते. हे बहुतेकदा संरक्षण सहकार्य, व्यापार करार किंवा जागतिक मुद्द्यांवर भागीदारी दर्शवते.
७७ व्या प्रजासत्ताक दिनी युरोपियन युनियन
७७ व्या प्रजासत्ताक दिनासाठी युरोपियन युनियनचे प्रमुख नेते प्रमुख पाहुणे असतील. युरोपियन कौन्सिलचे अध्यक्ष अँटोनियो कोस्टा आणि युरोपियन कमिशनच्या अध्यक्षा उर्सुला वॉन डेर लेयन २५ ते २७ जानेवारी २०२६ दरम्यान भारताच्या दौऱ्यावर असतील. ते प्रजासत्ताक दिनाच्या समारंभात तसेच भारत-ईयू शिखर परिषदेत सहभागी होतील.
