भारतात शस्त्रे ठेवणे हा केवळ दर्जा किंवा सुरक्षेचा प्रश्न नाही. भारतात बंदूक ठेवण्यासाठी सामान्य नागरिकाला कायद्यानुसार परवाना घ्यावा लागतो. परंतु प्रश्न असाही उद्भवतो की एखाद्या व्यक्तीकडे किती बंदुका असू शकतात आणि त्यासाठी कोणते नियम पाळणे आवश्यक आहे. शस्त्रास्त्र कायदा १९५९ आणि शस्त्रास्त्र विधेयक २०१९ मध्ये या संदर्भात अनेक नियम आणि मार्गदर्शक तत्त्वे देण्यात आली आहेत.
सामान्य नागरिक आणि शस्त्रांची संख्या
पूर्वी, एका सामान्य नागरिकाला जास्तीत जास्त तीन बंदुका ठेवण्याची परवानगी होती. परंतु शस्त्रास्त्र विधेयक २०१९ मध्ये सुधारणा झाल्यानंतर, एक सामान्य नागरिक फक्त दोन बंदुका ठेवू शकतो. ज्यांच्याकडे आधीच तीन शस्त्रे होती त्यांना अतिरिक्त बंदुका पोलिसांकडे जमा कराव्या लागतात. याशिवाय, कोणत्याही अतिरिक्त शस्त्रासाठी नवीन परवाना मिळविण्यासाठी वेगळी प्रक्रिया आहे.
नेमबाज आणि व्यावसायिकांसाठी नियम
हे ही वाचा
राष्ट्रीय आणि राज्यस्तरीय नेमबाजांना काही वेगळे नियम लागू होतात. राष्ट्रीय रायफल असोसिएशन ऑफ इंडियाच्या शिफारशीनुसार, त्यांना स्पर्धा आणि चाचणीसाठी अधिक शस्त्रे ठेवण्याची परवानगी आहे. पुरस्कार विजेत्या नेमबाजांसाठी कोणतीही मर्यादा नाही, तर सामान्य स्पर्धेत भाग घेणारे नेमबाज जास्तीत जास्त १० शस्त्रे ठेवू शकतात. प्रत्येक शस्त्रासाठी NRAI कडून शिफारस पत्र घेऊन परवाना विभागाकडे अर्ज करणे आवश्यक आहे.
गोळ्यांचा कोटा किती आहे
शस्त्रासोबत गोळ्यांच्या संख्येचेही नियम आहेत. सामान्य परवानाधारक एका वेळी १०० आणि दरवर्षी जास्तीत जास्त २०० गोळ्या खरेदी करू शकतात. स्पर्धा आणि चाचणीनुसार नेमबाजांसाठी हा कोटा वाढवण्यात आला आहे. यामध्ये, राष्ट्रीय स्तरावरील स्पर्धेसाठी पात्र ठरणाऱ्या नेमबाजांना दरवर्षी एक लाख गोळ्यांचा कोटा मिळतो, तर राज्यस्तरीय स्पर्धकांसाठी हा कोटा ५० हजार आहे.
नियमांचे उल्लंघन केल्याबद्दल शिक्षा
शस्त्रांचा किंवा गोळ्यांचा गैरवापर, जसे की इतरांना घाबरवण्यासाठी शस्त्रांचा वापर केल्यास परवाना रद्द होऊ शकतो. दुसरीकडे, निवडणुका किंवा विशेष प्रसंगी, प्रशासनाच्या आदेशानुसार शस्त्रे पोलिस स्टेशन किंवा पोलिस लाईनमध्ये जमा करावी लागतात. सध्या, बंदुकीच्या परवान्याचा कालावधी 5 वर्षांचा आहे. याशिवाय, परवानाधारकांना फक्त एकच परवाना ठेवावा लागतो. जर एखाद्याकडे दोन किंवा अधिक शस्त्रे असतील तर त्यांच्यावर कारवाई केली जाऊ शकते.