अलिकडेच, सर्वोच्च न्यायालयाने एका वकिलाला फटकारले जे झारखंड उच्च न्यायालयात हजर झाले होते आणि त्यांना एका विद्यमान न्यायाधीशाशी झालेल्या वादाबद्दल अवमानना नोटीस बजावण्यात आली होती. दरम्यान, न्यायाधीशाशी वाद घालताना जेव्हा एखादा वकील मर्यादा ओलांडतो तेव्हा काय होते ते पाहूया.
न्यायाधीशांशी वाद घालणे हा कायदेशीर गुन्हा का आहे?
वकिलांनी निर्भयपणे पण आदराने वाद घालणे अपेक्षित आहे. न्यायाधीशांच्या टिप्पण्यांशी असहमत असणे पूर्णपणे परवानगी आहे. तथापि, आवाज उठवणे, वैयक्तिक टिप्पण्या करणे, न्यायाधीशांच्या प्रामाणिकपणावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करणे किंवा न्यायालयाच्या अधिकाराला आव्हान देणे हे न्यायालयाचा अवमान मानले जाऊ शकते.
कायदा जोरदार वकिली आणि गैरवर्तन यांच्यात स्पष्ट रेषा काढतो. एकदा ती रेषा ओलांडली की, प्रकरण न्यायालयीन वादविवादापासून कायदेशीर गैरवर्तनाकडे वळते.
न्यायालयाचा अवमान कायदा, १९७१
जर एखाद्या वकिलाच्या वर्तनामुळे न्यायालयाची बदनामी होते, त्याचे अधिकार कमी होतात किंवा न्याय प्रशासनात हस्तक्षेप होतो, तर त्याला न्यायालयाचा अवमान कायदा, १९७१ अंतर्गत शिक्षा होऊ शकते. न्यायाधीशांवर वैयक्तिक हल्ले करणे किंवा न्यायालयाच्या सूचनांचे उल्लंघन करणे हे सामान्यतः गुन्हेगारी अवमान असते.
दोषी आढळल्यास, ६ महिन्यांपर्यंत साधी कारावास, २००० रुपयांपर्यंत दंड किंवा दोन्ही शिक्षा आहेत. आर्थिक दंड जरी लहान वाटत असला तरी, खरा परिणाम प्रतिष्ठेला होणारे नुकसान आणि परिणामी व्यावसायिक परिणामांमध्ये आहे.
वकिलांचा कायदा आणि बार कौन्सिलची भूमिका
अवमानाच्या कारवाईव्यतिरिक्त, वकिलाच्या वर्तनाची चौकशी वकिलांचा कायदा, १९६१ अंतर्गत देखील केली जाते. जर न्यायालयाला असे आढळून आले की वकिलाचे वर्तन व्यावसायिक गैरवर्तन आहे, तर हे प्रकरण राज्य बार कौन्सिलकडे पाठवले जाते.
बार कौन्सिलची शिस्तपालन समिती वकिलाचा परवाना निलंबित करू शकते आणि त्यांचा वकिली करण्याचा अधिकार मर्यादित करू शकते आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये त्यांना वकिली करण्यापासून कायमचे वंचित करू शकते. ही व्यावसायिक शिक्षा वकिलांसाठी किरकोळ तुरुंगवास किंवा दंडापेक्षा खूपच हानिकारक असू शकते.
काय परवानगी आहे आणि काय नाही?
कायदा वकिलाच्या निष्पक्ष टीका करण्याच्या अधिकाराचे पूर्णपणे संरक्षण करतो. कायदेशीर कारणास्तव निर्णयावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करणे, अपील तयार करणे किंवा न्यायालयाबाहेर प्रतिष्ठेविरुद्ध असहमती व्यक्त करणे हे अवमान मानले जात नाही. जेव्हा टीका वैयक्तिक, अपमानास्पद किंवा धमकीदायक बनते तेव्हा समस्या उद्भवतात.
योग्य प्रक्रिया म्हणजे काय?
कोणतीही शिक्षा देण्यापूर्वी, वकिलाला कारणे दाखवा नोटीस बजावली पाहिजे. यामुळे त्यांना त्यांच्या वर्तनाचे स्पष्टीकरण देण्याची संधी मिळते. शिवाय, अवमानाचा दोषी आढळल्यास, न्यायालयाचा अवमान कायद्याच्या कलम १९ अंतर्गत वकिलाला अपील करण्याचा अधिकार आहे.
