बीजिंगमधील सैन्य परेडदरम्यान झालेल्या एका रोचक चर्चेने जगभराचे लक्ष वेधून घेतले आहे. रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्ह्लादिमीर पुतिन आणि चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्यात चर्चा राजकारणाबाबत नव्हती, तर मानवी आयुष्याविषयी होती. या वेळी पुतिनने असा दावा केला की जर ऑर्गन ट्रान्सप्लांट वारंवार केले गेले, तर माणूस फक्त वय ढळणे टाळू शकतोच असे नाही, तर 150 वर्षे पर्यंत जगू शकतो. ही त्यांची मुमकिन मजाकात केलेली गोष्ट असावी, पण यावर प्रश्न उपस्थित होतो की ऑर्गन ट्रान्सप्लांटनंतर खरंच 150 वर्षे जगणे शक्य आहे का, की हे फक्त एक कल्पक गोष्ट आहे? चला याचा आढावा घेऊया.
ऑर्गन ट्रांसप्लांटची कामगिरी
ऑर्गन ट्रांसप्लांट हा कोणताही नवीन संकल्पना नाही. मागील काही दशकांत लाखो लोकांची ही तंत्रज्ञानामुळे जीव वाचले आहेत. बीबीसीच्या एका अहवालानुसार, NHS ब्लड अँड ट्रांसप्लांटच्या आकडेवारीनुसार फक्त ब्रिटनमध्ये गेल्या 30 वर्षांत 1 लाखाहून अधिक लोकांनी अंग प्रत्यारोपणामुळे नवीन जीवन मिळवले आहे.
हे ही वाचा
किडनी ट्रांसप्लांटचे काही असे उदाहरणही आहेत जे 50 वर्षांहून जास्त काळ कार्यरत राहिले. जिवंत दानशूराकडून मिळालेली किडनी 20-25 वर्षे कार्य करू शकते, तर मृत्यू झालेल्या दानशूराकडून मिळालेली किडनी साधारणपणे 15-20 वर्षे टिकते. त्याचप्रमाणे, लिव्हर सुमारे 20 वर्षे, हृदय सरासरी 15 वर्षे आणि फुप्फुसे 10 वर्षे ट्रांसप्लांटनंतर नीट कार्य करू शकतात.
अडचणी आणि मर्यादा
तथापि, प्रत्येक ट्रांसप्लांट सोपा नसतो. शस्त्रक्रिया स्वतःच धोकादायक असते आणि वारंवार ऑपरेशन करणे म्हणजे एखाद्या जुगारासारखे आहे. ट्रांसप्लांटनंतर रुग्णाला आयुष्यभर इम्यूनोसप्रेसंट औषधे घ्यावी लागतात, ज्यामुळे शरीर नवीन अवयव स्वीकारू शकते. या औषधांचे साइड इफेक्ट्स गंभीर असू शकतात, जसे की उच्च रक्तदाब, संसर्गाचा धोका आणि कधी कधी अवयव नाकारण्याची समस्या देखील होऊ शकते. कधी कधी रुग्णाच्या इम्यून सिस्टमने ट्रांसप्लांट केलेल्या अवयवाला बाहेरील समजून त्यावर हल्ला करून रुग्णाच्या जीवाला धोका निर्माण होतो.
विज्ञानाची पुढील दिशा काय?
वैज्ञानिक फक्त ट्रांसप्लांटवरच थांबत नाहीत. स्टेम सेल थेरपी, बायोप्रिंटिंग, प्लाझ्मा रिप्लेसमेंट आणि रीजेनेरेटिव मेडिसिन यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये संशोधन वेगाने वाढत आहे. ही संशोधन अतिशय आशादायक आहेत, पण अजूनही सुरुवातीच्या टप्प्यात आहेत. त्यामुळे सध्या असं म्हणणं अशक्य आहे की यामुळे माणसाची कमाल आयुष्य खरोखर वाढू शकते का. एकूणात पाहता, ऑर्गन ट्रांसप्लांट माणसाला आयुष्यात दुसरा संधी नक्की देतो, पण अमरत्व किंवा १५० वर्षे जगण्याची हमी सध्या फक्त चर्चेचा आणि कल्पनेचा विषय आहे.