अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी एका नवीन आणि महत्त्वपूर्ण जागतिक शांतता उपक्रमाचे अनावरण केले आहे. या उपक्रमात “शांतता मंडळ” नावाचा एक आंतरराष्ट्रीय मंच तयार करण्याचा प्रस्ताव आहे. जवळजवळ 60 देशांमधील शीर्ष नेत्यांना सहभागी होण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले आहे. युद्धग्रस्त गाझा प्रदेशात शांतता पुनर्संचयित करणे आणि पुनर्बांधणीची प्रक्रिया पुढे नेणे हे त्याचे प्राथमिक उद्दिष्ट आहे.

या प्रस्तावित मंडळात भारत आणि पाकिस्तान दोघांचाही समावेश करण्यात आला आहे. योजनेनुसार, या उपक्रमात १ अब्ज डॉलर्सचे योगदान देणाऱ्या देशांना कायमस्वरूपी सदस्यत्व दिले जाईल. या संदर्भात, पाकिस्तानवर सर्वात जास्त कर्ज असलेल्या आणि कोणत्या देशांवर सर्वात जास्त कर्ज आहे याचे परीक्षण करूया.

कर्जाच्या सापळ्यात अडकलेला पाकिस्तान

पाकिस्तान आता आपल्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी परकीय कर्जावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असलेला देश म्हणून ओळखला जातो. गेल्या १२ वर्षांत पाकिस्तानचे परकीय कर्ज जवळजवळ दुप्पट झाले आहे. २०११ मध्ये, त्याचे परकीय कर्ज अंदाजे $६६.४ अब्ज होते, तर २०२३ च्या अहवालानुसार ते वाढून $१२४.६ अब्ज झाले आहे. भारतीय चलनात, हा आकडा ₹१०३ लाख कोटींपेक्षा जास्त आहे.

पाकिस्तानने IMF कडून किती कर्ज घेतले?

आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) हा पाकिस्तानचा सर्वात महत्त्वाचा आधार स्रोत म्हणून उदयास आला आहे. २०२३ मध्ये, IMF ने पाकिस्तानला ७ अब्ज डॉलर्सचे बेलआउट पॅकेज दिले. मार्च २०२४ मध्ये, हवामान बदलाशी लढण्यासाठी आणि अर्थव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी अतिरिक्त १.३ अब्ज डॉलर्सची मदत दिली.

आशियाई विकास बँकेची भूमिका

आशियाई विकास बँक (ADB) देखील पाकिस्तानला एक प्रमुख कर्ज देणारी आहे. डिसेंबर २०२४ पर्यंत, ADB ने पाकिस्तानला एकूण $४३.४ अब्ज कर्ज, अनुदान आणि तांत्रिक सहाय्य देण्याचे वचन दिले आहे. सध्या, ADB च्या पोर्टफोलिओमध्ये पाकिस्तानला ५३ कर्जे आणि तीन अनुदाने समाविष्ट आहेत, एकूण $९.१३ अब्ज. यामध्ये खैबर पख्तूनख्वामधील ग्रामीण रस्त्यांच्या विकासासाठी $३२० दशलक्ष कर्जाचा समावेश आहे.
जागतिक बँकेकडून मोठे कर्ज

जागतिक बँकेने पाकिस्तानसोबत एक मोठा आर्थिक करार देखील केला आहे. जानेवारी २०२४ मध्ये, जागतिक बँकेने हवामान बदल, खाजगी क्षेत्र विकास आणि इतर प्रकल्पांसाठी २० अब्ज डॉलर्सचे कर्ज देण्यास सहमती दर्शविली. एकूण, जागतिक बँकेने पाकिस्तानमधील ३६५ प्रकल्पांसाठी अंदाजे ४९.६ अब्ज डॉलर्सचे निधी देण्याचे वचन दिले आहे.

सर्वात जास्त कर्ज कोणावर आहे?

आकडेवारीनुसार, पाकिस्तानच्या एकूण परकीय कर्जापैकी अंदाजे ३०.१ टक्के कर्ज जागतिक बँक आणि इस्लामिक डेव्हलपमेंट बँक सारख्या बहुपक्षीय संस्थांकडे आहे. एकूण कर्जाच्या अंदाजे ५.७ टक्के कर्ज हे आयएमएफकडून घेतले जाते. याव्यतिरिक्त, अंदाजे १९ टक्के कर्ज हे चीन, सौदी अरेबिया आणि जपान सारख्या देशांसोबत द्विपक्षीय करारांद्वारे घेतले जाते.

चीन सर्वात मोठा कर्ज देणारा देश बनला आहे

द्विपक्षीय कर्जाचा सर्वात मोठा कर्ज देणारा चीन आहे. पाकिस्तानच्या द्विपक्षीय कर्जाच्या अंदाजे ५७.९ टक्के कर्ज एकट्या चीनकडे आहे. अहवालांनुसार, पाकिस्तानवर चीनचे अंदाजे १२.२७ ट्रिलियन रुपये कर्ज आहे. हे चीनच्या कर्ज सापळ्याच्या धोरणाचे परिणाम म्हणून पाहिले जाते, जिथे ते कमकुवत अर्थव्यवस्था असलेल्या देशांना मोठी कर्जे देऊन त्यांच्या निर्णयांवर प्रभाव पाडते. चीनच्या बेल्ट अँड रोड इनिशिएटिव्ह अंतर्गत पाकिस्तानचे कर्ज आणखी वाढण्याची अपेक्षा आहे.

सौदी अरेबिया आणि इतर देश

एकेकाळी पाकिस्तानच्या जवळचा मानला जाणारा सौदी अरेबिया आता गुंतवणुकीपासून दूर जात असल्याचे दिसून येते. कर्ज देण्याच्या बाबतीत जपान पहिल्या क्रमांकावर, चीन दुसऱ्या क्रमांकावर आणि सौदी अरेबिया तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. जपानने पाकिस्तानला अंदाजे ₹३.४८ ट्रिलियनचे कर्ज दिले आहे, तर सौदी अरेबियाचे कर्ज अंदाजे ₹१.४९ ट्रिलियन आहे. फ्रान्स, जर्मनी आणि अमेरिकेनेही पाकिस्तानला मोठ्या प्रमाणात कर्ज दिले आहे.