नवीन वर्ष 2026 च्या सुरुवातीस टेक सेक्टरमध्ये नोकऱ्यांच्या कपातीचा सिलसिला सुरु आहे. जागतिक दिग्गज कंपनी अमेझॉन ने अलीकडेच 16,000 कॉर्पोरेट कर्मचाऱ्यांची जागतिक पातळीवर कपात जाहीर केली आहे, जी ऑक्टोबर 2025 मध्ये झालेल्या 14,000 कपाती नंतर एकूण 30,000 पेक्षा जास्त झाली आहे. ओरॅकल मध्येही 20,000 ते 30,000 नोकऱ्यांची कपात होऊ शकते, असे समजते. पिंटरेस्ट, एक्सपीडिया, डाऊ आणि इतर कंपन्यांनीही मोठ्या प्रमाणात नोकऱ्यांची कपात केली आहे, आणि अनेक ठिकाणी AI ला याचे प्रमुख कारण म्हटले जात आहे.
पण प्रश्न असा आहे AI खरंच या कपातीसाठी मुख्य कारण आहे का, की हे कंपन्यांसाठी त्यांच्या शेअरहोल्डर्सना आकर्षित करण्यासाठी एक सोयीस्कर कथा आहे?
ही परिस्थिती सांगते की, तंत्रज्ञानाचा प्रभाव, आर्थिक धोरणे आणि कॉर्पोरेट स्ट्रॅटेजी या सर्वांचा मिश्रण आहे. AI ने नक्कीच काही कामे स्वयंचलित केली आहेत, पण अनेकदा कंपन्या खर्च कमी करण्यासाठी किंवा उत्पन्न वाढवण्यासाठी हे कारण सौजन्याने पुढे आणतात.
कंपन्यांचे दावे आणि एआयची भूमिका
पिंटरेस्टने स्पष्टपणे सांगितले की त्यांनी एआय-केंद्रित टीम्स आणि प्रकल्पांवर संसाधने केंद्रित करण्यासाठी त्यांचे कर्मचारी संख्या १५% ने कमी केली आहे. कंपनी एआय-चालित उत्पादनांवर लक्ष केंद्रित करत आहे. एक्सपेडियाने एआयचा अवलंब केल्याचे देखील सांगितले, परंतु या कपातींमध्ये अनेक एआय तज्ञ (जसे की मशीन लर्निंग शास्त्रज्ञ) यांचा समावेश होता – जे विरोधाभासी वाटते. डाऊने उत्पादकता वाढवण्यासाठी आणि शेअरहोल्डर रिटर्न सुधारण्यासाठी त्यांच्या ४,५०० कपातींना “एआय आणि ऑटोमेशन” शी स्पष्टपणे जोडले.
अमेझॉनचे सीईओ अँडी जॅसी यांनी यापूर्वी म्हटले आहे की एआय-चालित कार्यक्षमतेमुळे कंपनीला कमी लोकांची आवश्यकता असेल. तथापि, कंपनीने याचा संबंध “नोकरशाही कमी करणे” आणि “स्टार्टअपसारखी गती” याच्याशी जोडला आहे. याव्यतिरिक्त, अमेझॉन गो आणि फ्रेश स्टोअर्स बंद झाल्यामुळे हजारो रिटेल नोकऱ्या गेल्या आहेत.
माजी कर्मचारी आणि तज्ञांचे मत
हिंदुस्तान टाईम्सने एपीचा हवाला देत म्हटले आहे की, अमेझॉनच्या “एआय सक्षमीकरण” टीमच्या माजी प्रमुख (ज्यांना अलिकडेच काढून टाकण्यात आले होते) अँन ली प्लंब म्हणाल्या की त्यांच्या कामावरून काढून टाकण्यात आलेले कर्मचारी एआयशी संबंधित नव्हते. त्या स्वतः अमेझॉनच्या एआय कोडिंग टूल्सच्या सर्वाधिक वापरकर्ते होत्या. प्लंबचा असा विश्वास आहे की कामावरून काढून टाकणे हे आधीच अनावश्यक कर्मचाऱ्यांना काढून टाकण्याचा एक मार्ग आहे – एआयचा वापर फक्त “मूल्य निर्मितीची कहाणी” म्हणून केला जात आहे.
यामुळे शेअर्सच्या किमती वाढतात आणि गुंतवणूक आकर्षित होते. कॉर्नेल विद्यापीठाचे प्राध्यापक करण गिरोत्रा म्हणतात की एआयचा प्रभाव सध्या मर्यादित आहे. यामुळे वैयक्तिक कर्मचाऱ्यांचा वेळ वाचतो, परंतु संपूर्ण संस्थेला परिस्थितीशी जुळवून घेण्यासाठी वेळ लागतो.
कोविड दरम्यान झालेल्या वाढीनंतरही Amazon अजूनही त्यांच्या भरतीमध्ये संतुलन साधत आहे. गोल्डमन सॅक्सच्या अहवालात असेही सूचित केले आहे की एकूण कामगार बाजारपेठेवर AI चा प्रभाव सध्या कमी आहे, जरी मार्केटिंग, ग्राफिक डिझाइन, ग्राहक सेवा आणि तंत्रज्ञान यासारख्या क्षेत्रांमध्ये काही परिणाम जाणवू शकतो. डिसेंबरपासून, AI-संबंधित टाळेबंदीच्या घटना खूप कमी झाल्या आहेत.
