देशातील सर्वात शांत प्रदेश मानल्या जाणाऱ्या लडाखमध्ये काल अचानक हिंसाचार उसळला. निदर्शकांनी पोलिसांशी संघर्ष केला, दगडफेक केली आणि भाजप कार्यालयालाही आग लावली. लडाखला केंद्रशासित प्रदेशाचा दर्जा मिळावा यासाठी निदर्शने करण्यात आली. या हिंसाचारात अंदाजे चार जणांचा मृत्यू झाला आणि ७० हून अधिक जण जखमी झाले. सोनम वांगचुकच्या समर्थनार्थ जनरल झेड कार्यकर्ते निदर्शने करत आहेत. लडाख भारतासाठी आणि येथील हिंदू, मुस्लिम आणि जनरल झेड लोकांच्या लोकसंख्येसाठी का महत्त्वाचे आहे ते पाहूया.
लडाख भारतासाठी का महत्त्वाचा आहे?
लडाख हा भारतातील एक असा प्रदेश आहे ज्याचे महत्त्व त्याच्या सौंदर्यापेक्षाही जास्त आहे; ते सामरिक, धार्मिक आणि लोकसंख्याशास्त्रीयदृष्ट्या देखील महत्त्वाचे आहे. चीन आणि पाकिस्तानशी जवळीक असल्याने, लडाखचा प्रत्येक इंच भारताच्या सुरक्षेसाठी महत्त्वाचा आहे. म्हणूनच, २०१९ मध्ये, केंद्र सरकारने त्याला एक स्वतंत्र केंद्रशासित प्रदेश म्हणून घोषित केले, ज्यामुळे विकास योजना आणि संसाधनांवर थेट लक्ष केंद्रित करणे शक्य झाले.
लेह आणि कारगिलचा धार्मिक नकाशा
लडाख हे दोन प्रमुख जिल्ह्यांमध्ये विभागले गेले आहे: लेह आणि कारगिल. दोन्ही जिल्ह्यांची धार्मिक ओळख वेगळी आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार, लेह जिल्ह्याची लोकसंख्या अंदाजे १.३३ लाख आहे. बौद्ध धर्मीयांचा समुदाय सर्वात मोठा आहे, जो एकूण लोकसंख्येच्या अंदाजे ६६.४० टक्के आहे, तर मुस्लिम धर्मीयांचा वाटा अंदाजे १४.२८ टक्के आणि हिंदू धर्मीयांचा वाटा अंदाजे १७.१४ टक्के आहे.
कारगिल जिल्ह्यात एकूण लोकसंख्या अंदाजे १.४० लाख आहे. परिस्थिती पूर्णपणे उलट आहे. कारगिलमध्ये मुस्लिम धर्मीय बहुसंख्य आहेत, जे अंदाजे ७६.८७ टक्के आहेत. बौद्ध धर्मीयांचा वाटा अंदाजे १४.२९ टक्के आहे, तर हिंदू धर्मीयांचा वाटा फक्त ७.३४ टक्के आहे. अशा प्रकारे, हे स्पष्ट होते की लेह हा बौद्ध धर्मीय बहुसंख्य क्षेत्र आहे, तर कारगिल हा मुस्लिम धर्मीय बहुसंख्य क्षेत्र आहे.
एकूण लोकसंख्या आणि जनरेशन-झेडची संख्या किती आहे?
२०११ च्या जनगणनेनुसार, लडाखची एकूण लोकसंख्या अंदाजे २,७४,००० होती. २०२१ ची जनगणना पुढे ढकलण्यात आली असली तरी, अहवालांनुसार ही संख्या आता तीन लाखांपेक्षा जास्त असू शकते.
जनरेशन-झेड, म्हणजेच १९९७ ते २०१२ दरम्यान जन्मलेल्या तरुणांबद्दल, या वयोगटाचे जनगणनेत वेगळे वर्गीकरण केलेले नाही. तरीही, उपलब्ध आकडेवारीनुसार, १५ ते २४ वयोगटातील लोकसंख्या लडाखच्या एकूण लोकसंख्येच्या अंदाजे १९ ते २० टक्के आहे. याचा अर्थ असा की लडाखमधील पाचपैकी एक व्यक्ती तरुण आहे, जो येत्या काळात या प्रदेशाची सामाजिक आणि राजकीय दिशा घडवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावेल.
लडाखचा भूगोल
लडाख हे केवळ धार्मिक विविधतेचे प्रतीक नाही तर त्याचे भौगोलिक स्थान देखील ते भारतातील सर्वात संवेदनशील सुरक्षा क्षेत्रांपैकी एक बनवते. या उंचावरील प्रदेशात लष्करी तैनातीपासून ते रस्ते, हवाई आणि डिजिटल कनेक्टिव्हिटीपर्यंत सर्व काही धोरणात्मकदृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. म्हणूनच भारत लडाखच्या प्रत्येक कोपऱ्यावर बारकाईने लक्ष ठेवतो.
