नैवेद्य म्हणजे देवाला अर्पण केलेले अन्नपदार्थ, जे पूजेच्या किंवा आरतीच्या शेवटी देवासमोर ठेवले जातात. देवाला भोग अर्पण करण्याची ही एक पद्धत आहे आणि या प्रक्रियेला ‘भोग चढवणे’ असेही म्हणतात. नैवेद्य दिल्यानंतर ते ‘प्रसाद’ म्हणून सर्वांमध्ये वाटले जातात.
नैवेद्य म्हणजे काय?
- नैवेद्य हा संस्कृत शब्द असून त्याचा अर्थ ‘ईश्वराला निवेदन करण्याजोगा पदार्थ’ असा आहे.
- पूजेच्या किंवा आरतीच्या शेवटी देवाला ‘भोग’ म्हणून जे खाद्यपदार्थ अर्पण केले जातात, त्यांना नैवेद्य म्हणतात.
- जेव्हा नैवेद्य देवाला अर्पण केला जातो, तेव्हा तो देवाने पवित्र केलेला असतो आणि जेव्हा तो प्रसाद म्हणून वाटला जातो, तेव्हा त्यास ‘प्रसाद’ म्हणतात.
नैवेद्य का दाखवला जातो?
देवाला नैवेद्य दाखवण्यामागे कृतज्ञता व्यक्त करणे, देवांना प्रसन्न करणे आणि घरात सुख-शांती राखणे हे मुख्य हेतू आहेत. रोजच्या जेवणातील अन्नाचा पहिला भाग देवाला अर्पण करून त्याच्या कृपेबद्दल आभार मानले जातात आणि यातून देवभक्ती दिसून येते.
देवाला प्रसन्न करण्यासाठी
देवाला आवडणाऱ्या वस्तूंचा नैवेद्य अर्पण केल्याने देव प्रसन्न होतात आणि त्यांची कृपा भक्तांवर राहते, असे मानले जाते. रोज देवाला नैवेद्य दाखवल्याने घरात सुख-शांती राहते आणि कुटुंबावर देवाची कृपा टिकून राहते, असे धार्मिक शास्त्र सांगतात. पूजा आणि उपासनेतील हा एक महत्त्वाचा विधी आहे, जो भक्तीभावाने आणि योग्य पद्धतीने केल्यास फलदायी ठरतो, अशी श्रद्धा आहे.
नैवेद्य अर्पण करण्याची पद्धत
- नैवेद्यामध्ये साधारणपणे पुरण, वरण, भाज्या आणि गोड पदार्थ यांचा समावेश असतो. अनेकदा मिठाचा वापर केला जात नाही, त्याऐवजी मिठाई ठेवली जाते.
- नैवेद्याच्या ताटावर तुळशीचे पान ठेवण्याची प्रथा आहे.
- नैवेद्य अर्पण करताना मंत्रांचा वापर केला जातो, जसे की ‘ॐ प्राणाय स्वाहा’.
- नैवेद्य अर्पण केल्यानंतर तो प्रसाद म्हणून भाविकांमध्ये वाटला जातो, ज्याला ‘प्रसाद’ असे म्हणतात.
(टीप : वरील सर्व बाबी MP मराठी Breaking केवळ माहिती म्हणून वाचक-प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत आहे. यातून MP मराठी Breaking कोणताही दावा करत नाही.)
