हिंदू धर्मात शनिदेवांना न्यायाचे देवता आणि कर्मफळदाता म्हणून मानले जाते. मनुष्याच्या कर्मानुसार फळ देणारा ग्रह म्हणून शनीची ओळख आहे. त्यामुळे शनिदेवांविषयी भक्तिभावासोबतच एक प्रकारचा आदरयुक्त भीतीभावही दिसतो. अनेक घरांमध्ये प्रश्न विचारला जातो की घराच्या देवघरात शनिदेवाचा फोटो किंवा मूर्ती ठेवावी का नाही? याबाबत शास्त्र आणि परंपरेत काय सांगितले आहे ते समजून घेऊया.
शनिदेवांच्या दृष्टीबाबतची धार्मिक समज
पौराणिक कथांनुसार शनिदेवांची दृष्टी अत्यंत प्रभावी मानली जाते. काही कथांमध्ये असा उल्लेख आढळतो की शनिदेवांच्या थेट दृष्टीचा परिणाम कठीण किंवा परीक्षा घेणारा ठरू शकतो. त्यामुळेच परंपरेनुसार शनिदेवांच्या मूर्तीच्या डोळ्यांत थेट पाहू नये, तर त्यांच्या पायांवर किंवा चरणांवर लक्ष केंद्रित करून नमस्कार करावा, असे सांगितले जाते. घरातील जागा मर्यादित असल्यामुळे देवघरासमोर सतत वावर असतो. म्हणून काही विद्वानांच्या मते, अशा देवतेची प्रतिमा घरात न ठेवणे अधिक योग्य मानले गेले आहे.
घरात शनिदेवाची मूर्ती ठेवण्याबाबत मतभेद का?
धार्मिक परंपरेनुसार शनिदेव हे तप, शिस्त आणि एकांत यांच्याशी संबंधित देवता मानले जातात. घरातील वातावरण मात्र नेहमीच गजबजलेले, कधीकधी अस्वच्छ किंवा गोंगाटाचे असू शकते. त्यामुळे पूजेचे नियम काटेकोर पाळणे आवश्यक मानले जाते. नियमित विधी न केल्यास पूजा अपूर्ण राहते अशी श्रद्धा आहे. चुकीच्या पद्धतीने स्थापना टाळावी असे काही आचार्य सांगतात. म्हणूनच अनेक परंपरांमध्ये शनिदेवाची मूर्ती घराऐवजी मंदिरातच पूजावी असे सुचवले जाते.
मग शनिदेवाची उपासना कशी करावी?
शनिवारी शनिदेवाच्या मंदिरात जाऊन दर्शन घेणे
पिंपळाच्या झाडाखाली दिवा लावणे
शनी मंत्र किंवा शनी स्तोत्र पठण करणे
हनुमानजी किंवा श्रीकृष्णाची उपासना करणे
अशी श्रद्धा आहे की या देवतांच्या भक्तांवर शनीची कृपा राहते
शनिदेव प्रसन्न ठेवण्यासाठी मानले जाणारे उपाय
परंपरेनुसार काही साधे उपाय सांगितले जातात:
शनिवारी मोहरीच्या तेलाचा दिवा लावणे
काळे तीळ, उडीद डाळ किंवा काळे वस्त्र दान करणे
गरजू आणि गरिबांना मदत करणे
स्वच्छता आणि प्रामाणिक आचरण ठेवणे
अन्याय टाळणे आणि सत्य मार्गावर राहणे
