मकरसंक्रांतीला सुगड पूजन करण्याची जुनी परंपरा आहे. पण मकरसंक्रांतीच्या दुसऱ्या दिवशी पाटावर पूजलेल्या सुगड्यांचे आणि त्यामधील साहित्यांचे करायचे काय? असा प्रश्न अनेकीना पडतो. तुम्हाला देखील हा प्रश्न दरवर्षी पडत असेल, चला तर मग याबद्दल जाणून घेऊयात…

मकर संक्रांतीला सुगड पूजनाला महत्व

मकर संक्रांती हा सूर्यदेवाला समर्पित सण असून, या दिवशी सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो, जो उत्तरायणाची सुरुवात मानली जाते, या दिवशी तिळगुळ वाटून आनंद आणि सौख्य पसरवले जाते, तर सुगड पूजा (सुगडीची पूजा) ही विवाहित महिलांची एक खास परंपरा आहे, ज्यात तीळ, गूळ, नवीन धान्ये आणि सुहासिनींना भेटवस्तू देऊन सुख-समृद्धीची कामना केली जाते, ज्यामुळे घरात सौभाग्य नांदते आणि पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली परंपरा जतन होते. हा सण नवीन वर्षाची सुरुवात करतो. या दिवशी नवीन धान्यांची आणि तिळगुळाची देवाणघेवाण होते, ज्यामुळे नात्यांमधील गोडवा वाढतो. नवविवाहित जोडप्यांसाठी ‘तिळवा’ साजरा केला जातो आणि लहान मुलांचे ‘बोरन्हाण’ घालतात, ज्यात काळ्या रंगाचे कपडे घालण्याची प्रथा आहे. 

विवाहित महिला, विशेषतः नवीन लग्न झालेल्या स्त्रिया, या पूजेतून सौभाग्यासाठी प्रार्थना करतात. या दिवशी महिला ‘सुगड’ (मातीची भांडी) आणि त्यात भरलेले तीळ, गूळ, नवीन धान्य, हळद-कुंकू इतर साहित्य एकमेकींना वाटतात, याला ‘नवरीचा वसा’ किंवा ‘हळदीकुंकू’ म्हणतात. या पूजेमुळे घरातील स्त्रियांचे सौभाग्य अखंड राहते आणि घरात सुख-समृद्धी नांदते, अशी धारणा आहे. सुगडांमध्ये नवीन धान्य वापरल्याने निसर्गातील धान्याच्या समृद्धीचा आदर केला जातो. 

मकर संक्रांतीनंतर पूजलेल्या सुगडयांचे दुसऱ्या दिवशी काय करायचे?

• पूजलेले सुगड आणि त्यातील साहित्य (तीळ, गहू, हळद-कुंकू, मिठाई, फळे) दुसऱ्या सवाष्णींना किंवा ब्राह्मणाला दान करा. हे दान करणे अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते.
• संक्रांतीनंतर हळदी-कुंकवाचे कार्यक्रम केले जातात. यात सुगडयातील वस्तू वाण म्हणून देऊन महिला एकत्र येतात.
• पूजलेल्या सुगड्या माती आणि धान्यांनी भरलेल्या असल्याने, त्या थेट झाडांच्या मुळाशी ठेवल्यास खत म्हणून वापरता येतात. यामुळे झाडांची वाढ चांगली होते.
• सुगडात ठेवलेले गहू, तीळ, शेंगदाणे इत्यादींचा वापर पुढील काळात विविध पदार्थ बनवण्यासाठी करता येतो, जसे की तीळ-गुळाचे लाडू, चिक्की, पोळी इत्यादी.
• काही ठिकाणी पूजलेले सुगड फोडून त्यातील तीळ, गूळ, शेंगदाणे, हळद-कुंकू वेगळे करून ठेवा. ते इतर धार्मिक कार्यांसाठी वापरू शकता. किंवा त्यातील वस्तू काढून नंतर त्याचे विसर्जन केले जाते.
• सुगडीतील माती तुम्ही कुंड्यांमध्ये किंवा बागेत वापरू शकता.