हिंदू धर्मात देवी-दैवतांची पूजा करताना देवाला नैवेद्य दाखवला जातो. देवाला नैवेद्य ठेवताना त्यात फळं, मिठाई, पंचपक्वान यांसारख्या गोष्टी अर्पित करतात. शास्त्रात सांगितल्याप्रमाणे प्रत्येक देवाचा नैवेद्य वेगळा असतो. नैवेद्य दाखवताना कोणकोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी ते जाणून घेऊयात…
स्वच्छता आणि सात्विकता
नैवेद्य नेहमी स्वच्छ ठिकाणी आणि स्वच्छ भांड्यात बनवा. त्यात कांदा, लसूण, आणि मीठ शक्यतो टाळावे (काही देवतांसाठी मीठ वर्ज्य असू शकते), फक्त सात्विक पदार्थांचा वापर करावा. नैवेद्य नेहमी ताजा आणि स्वच्छ असावा. शिळे अन्न अर्पण करू नये.
तुळशीचा वापर
नैवेद्यात तुळशीचे पान ठेवणे आवश्यक आहे, असे मानले जाते. नैवेद्यात तुळशीचे पान ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण तुळस रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणारे औषधी गुणधर्म देते, असे मानले जाते.
मंत्रोच्चार
नैवेद्य दाखवताना ‘ॐ प्राणाय स्वाहा, ॐ उदानाय स्वाहा, ॐ समानाय स्वाहा’ असे मंत्र म्हणावे, असे सांगितले जाते. नैवेद्य दाखवताना “ॐ प्राणाय स्वाहा” असा मंत्र म्हणत उदक (पाणी) अर्पण करावे. त्यानंतर देवतेचे नाव घेऊन नैवेद्य दाखवावा.
भांड्यांची निवड
दूध, दही यांसारखे पदार्थ तांब्याच्या भांड्यात ठेवू नयेत, कारण ते अशुद्ध मानले जातात. त्याऐवजी इतर भांडी वापरावीत. देवाला अर्पण करण्यासाठी शक्यतो स्वच्छ, शुद्ध आणि धातूची (पितळ, तांबे, चांदी) भांडी वापरावीत. प्लास्टिक किंवा इतर अशुद्ध भांड्यांचा वापर टाळावा.
अशुद्धता टाळा
तुटलेल्या किंवा खराब झालेल्या मूर्ती, फाटलेली चित्रे देवघरात ठेवू नयेत. पूजेत खंडित किंवा अशुद्ध वस्तू वापरू नयेत. नैवेद्य नेहमी स्वच्छ भांड्यात आणि स्वच्छ पद्धतीने तयार करावा. त्यात कोणतीही अशुद्धता नसावी.
दिशा
पूजा आणि नैवेद्य दाखवताना नेहमी पूर्व, उत्तर किंवा ईशान्य दिशेला तोंड करून बसावे.
कृतज्ञता
आपण जे अन्न खातो ते देवाच्या कृपेने मिळते, या भावनेतून कृतज्ञतापूर्वक नैवेद्य दाखवावा. खऱ्या भक्ती आणि श्रद्धेने केलेला नैवेद्य देवाला लवकर मान्य होतो.
आरती
पूजेच्या शेवटी आरती करणे आवश्यक आहे. चुकीबद्दल क्षमा मागावी. नैवेद्य दाखवल्यानंतर तो प्रसाद म्हणून कुटुंबातील सदस्यांमध्ये वाटावा.
(टीप : वरील सर्व बाबी MP मराठी Breaking केवळ माहिती म्हणून वाचक-प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत आहे. यातून MP मराठी Breaking कोणताही दावा करत नाही.)
