महाशिवरात्री हा सनातन धर्मातील सर्वात मोठ्या आणि प्रमुख सणांपैकी एक आहे. आदिदेव शिवशंकरांना समर्पित असलेल्या या महापर्वाची सर्व भक्त मोठ्या उत्सुकतेने वाट पाहत असतात. भोलेनाथांच्या उपासकांसाठी हा दिवस अत्यंत महत्त्वाचा असून तो श्रद्धा, साधना आणि भक्तीचे प्रतीक मानला जातो. दर महिन्याला कृष्ण पक्षातील चतुर्दशी तिथीला शिवरात्रीचे व्रत पाळले जाते, ज्याला मासिक शिवरात्र म्हणतात. मात्र फाल्गुन महिन्यातील कृष्ण चतुर्दशीला विशेष महत्त्व असून तीच महाशिवरात्री म्हणून देश-विदेशात साजरी केली जाते. फेब्रुवारी महिन्यात येणाऱ्या महाशिवरात्रीच्या तारखेबाबत अनेक जण संभ्रमात असतात. त्यामुळे 2026 मध्ये महाशिवरात्री नेमकी कधी आहे आणि पूजेसाठी कोणती सामग्री लागते, हे जाणून घेऊया.
महाशिवरात्र 2026 कधी आहे?
पंचांगानुसार, फाल्गुन महिन्यातील कृष्ण पक्षातील चतुर्दशी तिथीची सुरुवात 15 फेब्रुवारी 2026, रविवार रोजी सायंकाळी 5 वाजून 4 मिनिटांनी होईल, तर तिचा समारोप 16 फेब्रुवारी 2026 रोजी सायंकाळी 5 वाजून 34 मिनिटांनी होईल. बहुतांश हिंदू सण उदय तिथीनुसार साजरे केले जातात, मात्र महाशिवरात्रीचा निर्णय निशिता काळात चतुर्दशी तिथीच्या उपस्थितीवर आधारित असतो. 15 फेब्रुवारीच्या रात्री निशिता काळात चतुर्दशी तिथी असल्यामुळे महाशिवरात्र याच दिवशी साजरी केली जाणार आहे.
महाशिवरात्र का साजरी केली जाते?
धार्मिक मान्यतांनुसार, हीच ती पवित्र रात्र होती जेव्हा भगवान शिव शिवलिंग रूपात प्रकट झाले. सनातन धर्मशास्त्रांमध्ये शिवलिंगाला सृष्टीचे प्रतीक मानले जाते. मन, चित्त, बुद्धी, जीव, माया, ब्रह्म, आकाश, वायू, अग्नी, जल आणि पृथ्वी या तत्त्वांच्या समन्वयातून शिवलिंगाची रचना झाली असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे महाशिवरात्रीच्या रात्री केलेली शिवोपासना अत्यंत फलदायी मानली जाते.
एका अन्य पौराणिक कथेनुसार, याच शुभ तिथीला भगवान शिव आणि माता पार्वती यांचा विवाह संपन्न झाला होता. म्हणूनच या दिवशी देशभरातील अनेक शिवालयांतून शिवजींची बारात काढली जाते.
महाशिवरात्री पूजा साहित्य
- मातीचे दिवे – ५ किंवा ११
- बेलपत्र, धतूरा, भांग, पानाची पाने
- शिव-पार्वतीच्या मूर्ती आणि शिवलिंग
- नारळ, रक्षासूत्र, कुमकुम, सिंदूर, भस्म, तीळ, ज्वारी
- पिवळी मोहरी
- अक्षत (अखंड तांदूळ)
- दागिने
- पिवळा कपडा, जनेऊ
- केशर, गुलाबजल, लवंग, वेलची, इत्र, सुपारी, हवन साहित्य
- वस्त्र (माता पार्वती आणि भगवान शिवसाठी – माता पार्वतीसाठी लाल साडी, चुन्नरी, श्रृंगार साहित्य; भगवान शिवसाठी दागिने)
- भोगासाठी मिठाई आणि फळे
- आंब्याची फांदी
- शिवलिंगाच्या अभिषेकासाठी गायचे दूध
