सध्या मुसळधार पावसामुळे देशाच्या विविध भागात पूरस्थिती विस्कळीत झाली आहे. पावसाळ्यात सतत होणाऱ्या मुसळधार पावसामुळे अनेक ठिकाणी नद्यांच्या पाण्याची पातळी वाढली आहे. अनेक नद्या धोक्याच्या पातळीच्या वर वाहत आहेत. पण हा धोका कसा मोजला जातो, ते कसे ठरवले जाते आणि ते कोण ठरवते? चला जाणून घेऊया.
धोक्याची खूण म्हणजे काय?
प्रत्यक्षात जेव्हा नदीची पाण्याची पातळी धोक्याची पातळी ओलांडते तेव्हा नदीचे पाणी वस्त्या, शेत आणि रस्त्यांवर पोहोचते ज्यामुळे जीवसृष्टीला धोका निर्माण होऊ शकतो. हा एक प्रकारचा धोक्याचा इशारा आहे, जो पुराची शक्यता दर्शवतो. म्हणूनच नदीच्या पाण्याची पातळी आणि प्रवाहाचे निरीक्षण करता यावे म्हणून नदीत धोक्याची खूण लावली जाते. नदीच्या आत असलेल्या एका खांबावर हे चिन्ह लाल रंगाचे असते.
मानक कसे ठरवले जाते
कोणत्याही नदीवर तिचा प्रवाह आणि पाण्याने भरण्याची क्षमता लक्षात घेऊन धोक्याची पातळी लावली जाते. जर नदीची पाण्याची पातळी एका विशिष्ट बिंदूपेक्षा जास्त वाढली आणि वस्त्यांमध्ये पाणी शिरण्याचा धोका असेल तर तो बिंदू धोक्याची पातळी मानला जातो. याचा अर्थ त्या नदीतील पाणी त्याच्या क्षमतेपेक्षा जास्त झाले आहे. अशा परिस्थितीत, लोकांना कोणतीही अडचण येऊ नये म्हणून विभाग तातडीने मदत आणि बचाव कार्याची तयारी करतो.
मानक कोण ठरवते
भारतातील नद्यांचा धोक्याचा टप्पा केंद्रीय जल आयोग आणि संबंधित राज्य सरकारांच्या जलसंपदा विभागांद्वारे संयुक्तपणे ठरवला जातो. ही प्रक्रिया वैज्ञानिक अभ्यास, ऐतिहासिक डेटा आणि स्थानिक भौगोलिक परिस्थितीवर आधारित आहे. केंद्रीय जल आयोगाकडे देशभरातील प्रमुख नद्यांच्या पाण्याच्या पातळीचे निरीक्षण करण्यासाठी शेकडो देखरेख केंद्रे आहेत. ही केंद्रे नदीच्या प्रवाहाची आणि खोलीची माहिती गोळा करतात.
दोन प्रकारचे अलर्ट असतात
धोक्याचे चिन्ह दोन पातळ्यांवर निश्चित केले जाते, एक म्हणजे इशारा पातळी आणि दुसरी म्हणजे धोक्याची पातळी. इशारा पातळी म्हणजे जिथे प्रशासनाला सतर्क राहण्याची आवश्यकता असते, तर धोक्याची पातळी म्हणजे अशी परिस्थिती जिथे पुराचा धोका स्पष्ट होतो आणि त्वरित कारवाईची आवश्यकता असते. नद्यांची पाण्याची पातळी कमी करण्यासाठी प्रयत्न केले जातात आणि लोकांना सुरक्षित ठिकाणी नेले जाते.
