सध्याच्या डिजिटल युगात लॅपटॉप, मोबाईल, टॅब यांचा वापर अनिवार्य झाला आहे. कार्यालयीन कामकाज, ऑनलाइन शिक्षण, सोशल मीडिया, गेमिंग आणि अगदी मनोरंजनासाठीही आपण स्क्रीनकडे तासन्‌तास डोळे लावून बसतो. सतत लॅपटॉपवर काम किंवा मोबाईलच्या वापरामुळे स्क्रीन टाइम मोठ्या प्रमाणात वाढत आहे, ज्याचा थेट परिणाम आपल्या डोळ्यांवर होत आहे. डोळ्यांचे आरोग्य बिघडण्याचे प्रमाण लक्षणीयपणे वाढले आहे आणि त्यामुळे डिजिटल आय स्ट्रेन (Digital Eye Strain) ही समस्या सामान्य झाली आहे.

डोळ्यांची काळजी कशी घ्यावी?

डिजिटल आय स्ट्रेनमुळे डोळ्यांत थकवा, कोरडेपणा, डोळ्यांची खाज, धुसर दिसणे, डोळ्यांभोवती दुखणे, डोकेदुखी आणि झोपेच्या समस्या निर्माण होऊ शकतात. याचा परिणाम एकूण मानसिक व शारीरिक आरोग्यावर होतो. यासाठी आपण काही सोप्या पण प्रभावी उपायांचा अवलंब केल्यास डोळ्यांचे आरोग्य जपता येते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, २०-२०-२० नियम पाळणे. म्हणजे दर २० मिनिटांनी, २० फूट दूरवर पाहा आणि किमान २० सेकंद तेथे लक्ष केंद्रित करा. यामुळे डोळ्यांचा ताण कमी होतो. यासोबतच दर तासाला थोडा वेळ ब्रेक घेऊन डोळे बंद करणे, हलकासा मसाज देणे, थंड पाण्याने डोळे धुणे यामुळेही आराम मिळतो.

लॅपटॉप, मोबाईल हाताळण्याची पद्धत

दुसरे म्हणजे, स्क्रीन आणि डोळ्यांमधील अंतर योग्य असणे आवश्यक आहे. मोबाईल आणि लॅपटॉप स्क्रीन डोळ्यांपासून किमान १६–२४ इंच अंतरावर असावी. स्क्रीन थोडी डोळ्यांच्या खाली असावी म्हणजे मानेला ताण येणार नाही. स्क्रीनची ब्राइटनेस लेव्हल देखील नैसर्गिक प्रकाशाशी सुसंगत ठेवा, फार तेजस्वी किंवा फार अंधुक नको.

ब्लू लाईटपासून संरक्षण ही देखील एक महत्त्वाची बाब आहे. ब्लू लाईट हे डोळ्यांवर हानिकारक परिणाम करते आणि झोपेचा नैसर्गिक चक्रही बिघडवते. त्यामुळे शक्य असल्यास स्क्रीनसाठी ब्लू लाईट फिल्टर वापरणे किंवा अँटी-ग्लेअर चष्म्यांचा वापर करणे फायदेशीर ठरते. सतत मोबाईल वापरण्याऐवजी कधी कधी आवाजावर आधारित सूचना (voice alerts) किंवा कॉल्सवर भर द्या, जेणेकरून स्क्रीनकडे पाहण्याचा वेळ कमी होईल. डोळ्यांचे व्यायाम सुद्धा नियमितपणे करा, जसे की डोळे गोल फिरवणे, जवळपासच्या व दूरच्या वस्तू पाहण्याचा सराव करणे इ.

डोळ्यांसाठी पोषक आहार घ्या!

शेवटी, आहारात डोळ्यांसाठी पोषक तत्वांचा समावेश करणे अत्यंत आवश्यक आहे. विटामिन A, C, E आणि झिंक, ओमेगा-३ फॅटी अ‍ॅसिड्स असलेल्या पदार्थांचा आहारात समावेश करा. गाजर, पालक, ब्रोकली, अक्रोड, अंडी, मासे हे पदार्थ डोळ्यांसाठी उपयुक्त आहेत. थोडक्यात, स्क्रीन टाइम कमी करणे शक्य नसले तरी योग्य पद्धतीने काळजी घेतल्यास डोळ्यांचे आरोग्य दीर्घकाळ टिकवता येते. डोळ्यांबाबत दुर्लक्ष न करता त्यांना नियमित आराम देणे आणि वरील उपायांचा अवलंब करणे काळाची गरज आहे.