२०२६ च्या सुरुवातीला भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेला मोठा धक्का बसला आहे. वर्षाच्या पहिल्या कक्षीय मोहिमेत तांत्रिक बिघाड झाला. PSLV-C62 यशस्वीरित्या प्रक्षेपित झाले असले तरी, उपग्रह त्याच्या इच्छित कक्षेत पोहोचू शकला नाही आणि ट्रॅकिंग सिस्टममधून गायब झाला. दरम्यान, उपग्रह मोहीम अयशस्वी झाल्यावर कचरा कुठे जातो ते पाहूया.
जेव्हा उपग्रह मोहीम अयशस्वी होते तेव्हा काय होते?
जेव्हा एखादा उपग्रह किंवा रॉकेट घटक कक्षेत राहण्यास अपयशी ठरतो, तेव्हा इस्रोसारख्या अंतराळ संस्था आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यताप्राप्त सुरक्षा प्रक्रियांचे पालन करतात. पडणाऱ्या ढिगाऱ्यांमुळे मानवी जीवन, जहाजे किंवा विमानांना धोका निर्माण होणार नाही याची खात्री करणे हा एकमेव उद्देश आहे.
जगातील अंतराळातील स्मशानभूमी
जास्तीत जास्त कंट्रोल केलेल्या सॅटेलाईटच्या अवशेषांना एक दूरच्या ठिकाणी पाठवले जाते, ज्याला पॉइंट नीमो असे म्हणतात. हे ठिकाण अंतराळयात्रा स्मशानभूमी म्हणून ओळखले जाते.
पॉइंट नीमो दक्षिण प्रशांत महासागरात स्थित आहे आणि कोणत्याही खंडापासून हजारो किलोमीटर दूर आहे. पृथ्वीवर सर्वांत वेगळ्या, एकटी ठिकाण म्हणून याला गणले जाते. या परिसरात कोणतीही मानवी वस्ती नाही, त्यामुळे इथे सॅटेलाईट किंवा रॉकेटचे अवशेष सुरक्षितपणे पडू शकतात.
पॉइंट नीमो का का निवडले जाते?
हे ठिकाण शिपिंग मार्गांपासून आणि हवाई मार्गांपासून खूप दूर असल्यामुळे निवडले जाते. याशिवाय, या परिसरात समुद्री जीवन फार कमी आहे, म्हणजे जीवसृष्टीवर कमीत कमी परिणाम होतो. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, इथे मानवी वस्ती नाही, त्यामुळे कोणत्याही प्रकारचा धोका लोकांना होणार नाही.
कंट्रोल्ड रि-एंट्री
जर मिशन कंट्रोलला एखाद्या उपग्रह किंवा रॉकेटच्या तुकड्यावर थोडा फारही कंट्रोल राहिला असेल, तर इंजिनियर्स त्याला जाणूनबुजून प्रशांत महासागरावर पृथ्वीच्या वायुमंडलात मार्गदर्शन करतात. पुन्हा एंट्री दरम्यान, बहुसंख्य भाग उष्णता आणि घर्षणामुळे जळून नष्ट होतात, आणि उरलेले तुकडे निःसंकटपणे पॉइंट नीमोजवळ समुद्रात पडतात.
अनकंट्रोल्ड रि-एंट्री
जर कोणताही कंट्रोल नसेल, तर मलबा पृथ्वीवर कुठेही पडू शकतो. पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचा सुमारे ७०% भाग पाण्याने आच्छादित असल्यामुळे, मलबा समुद्रात पडण्याची शक्यता सांख्यिक दृष्ट्या जास्त आहे.
