मधुमेह ही एक गंभीर समस्या आहे. या समस्येमुळे रक्तातील साखरेची पातळी वाढते, ज्यामुळे शरीरातील विविध अवयवांवर परिणाम होतो. योग्य आहार, व्यायाम आणि औषधोपचाराने मधुमेहाचे व्यवस्थापन करता येते.
मधुमेह म्हणजे काय?
मधुमेह, ज्याला डायबिटीस देखील म्हणतात, ही एक अशी स्थिती आहे जिथे तुमच्या रक्तातील साखरेची पातळी सामान्य पातळीपेक्षा जास्त असते. जेव्हा तुमचे शरीर पुरेसे इन्सुलिन तयार करत नाही किंवा तयार झालेले इन्सुलिन प्रभावीपणे वापरू शकत नाही, तेव्हा ही स्थिती उद्भवते. इन्सुलिन एक हार्मोन आहे जो रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित करतो. त्यामुळे, रक्तातील साखरेची पातळी वाढते आणि शरीराला ऊर्जा मिळवण्यासाठी आवश्यक असलेले ग्लुकोज पेशींपर्यंत पोहोचू शकत नाही.
मधुमेहाचे मुख्य प्रकार
मधुमेहाचे मुख्य तीन प्रकार आहेत: टाइप १ मधुमेह, टाइप २ मधुमेह आणि गर्भावस्थेतील मधुमेह.
टाइप १ मधुमेह
या प्रकारात, शरीरातील स्वादुपिंड इन्सुलिन तयार करत नाही. इन्सुलिन एक महत्वाचे हार्मोन आहे, जे रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित करते. या प्रकारात, शरीरात इन्सुलिन तयार होत नाही किंवा पुरेसे इन्सुलिन तयार होत नाही. त्यामुळे, रक्तातील साखरेची पातळी वाढते.
टाइप २ मधुमेह
या प्रकारात, शरीर एकतर पुरेसे इन्सुलिन तयार करत नाही किंवा तयार झालेले इन्सुलिन योग्यप्रकारे वापरले जात नाही. यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी वाढते. या प्रकारात, शरीरात इन्सुलिन तयार होते, पण पेशी इन्सुलिनला नीट प्रतिसाद देत नाहीत. त्यामुळे, रक्तातील साखरेची पातळी वाढते.
गर्भावस्थेतील मधुमेह
हा मधुमेह काही महिलांमध्ये गर्भधारणेदरम्यान होतो. सामान्यतः, बाळंतपणानंतर तो निघून जातो, पण त्यामुळे भविष्यात टाइप २ मधुमेहाचा धोका वाढतो. गर्भावस्थेतील मधुमेह, ज्याला गर्भधारणा मधुमेह देखील म्हणतात, हा एक असा आजार आहे जो काही महिलांना गर्भधारणेदरम्यान होतो. जेव्हा प्लेसेंटा (गर्भाशयातील पिशवी) द्वारे तयार केलेले हार्मोन्स, इन्सुलिनच्या कार्यामध्ये व्यत्यय आणतात, तेव्हा रक्तातील साखरेची पातळी वाढते आणि गर्भावस्थेतील मधुमेह होतो.
मधुमेहाची लक्षणे
जास्त तहान लागणे
रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढल्यामुळे, शरीर जास्त प्रमाणात पाणी बाहेर टाकण्याचा प्रयत्न करते, ज्यामुळे जास्त तहान लागते. जास्त तहान लागणे हे मधुमेहाचे एक सामान्य लक्षण आहे. जेव्हा रक्तातील साखरेची पातळी वाढते, तेव्हा मूत्रपिंडांना जास्त साखर फिल्टर करण्यासाठी जास्त काम करावे लागते, ज्यामुळे जास्त लघवी होते आणि त्यामुळे शरीरात पाण्याची कमतरता निर्माण होऊन जास्त तहान लागते.
वारंवार लघवी होणे
रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढल्यामुळे, किडनी जास्त प्रमाणात साखर बाहेर टाकण्याचा प्रयत्न करते, ज्यामुळे जास्त वेळा लघवीला जावे लागते. जेव्हा रक्तातील साखरेची पातळी वाढते, तेव्हा मूत्रपिंडांना ती साखर (ग्लुकोज) फिल्टर करण्यासाठी अधिक मेहनत घ्यावी लागते. यामुळे, शरीरातून जास्त साखर लघवीद्वारे बाहेर टाकली जाते, ज्यामुळे वारंवार लघवी होण्याची गरज भासते.
जास्त थकवा येणे
शरीराला ऊर्जा मिळवण्यासाठी पुरेसे इन्सुलिन (insulin) नसल्यामुळे, थकवा येऊ शकतो. मधुमेह झाल्यावर रक्तातील साखरेची पातळी वाढते, ज्यामुळे पेशींना ऊर्जा मिळत नाही आणि थकवा येतो.
वजन कमी होणे
शरीराला ऊर्जा मिळवण्यासाठी पुरेसे इन्सुलिन नसल्यामुळे, वजन कमी होऊ शकते. मधुमेहामुळे जास्त प्रमाणात लघवी होऊ शकते. यामुळे शरीरात पाण्याची पातळी कमी होऊन निर्जलीकरण होऊ शकते, ज्यामुळे वजन कमी होऊ शकते. वारंवार लघवीमुळे शरीरातील कॅलरीज कमी होतात. निर्जलीकरणासोबतच, यामुळे वजन कमी होऊ शकते.
दृष्टी कमी होणे
रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढल्यामुळे, डोळ्यांच्या रक्तवाहिन्यांवर परिणाम होऊन दृष्टी कमी होऊ शकते. मधुमेहामुळे दृष्टी कमी होऊ शकते. रक्तातील साखरेची पातळी वाढल्यास, डोळ्यांच्या मागच्या भागाला (रेटिना) नुकसान पोहोचू शकते, ज्यामुळे दृष्टी कमी होऊ शकते किंवा अंधत्व येऊ शकते. रक्तातील साखरेची पातळी वाढल्यास, डोळ्यांच्या लेन्समध्ये द्रव जमा होऊन दृष्टी अंधुक होऊ शकते.
जखमा लवकर न भरणे
रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढल्यामुळे, जखमा भरण्यास जास्त वेळ लागतो. मधुमेहामुळे जखमा लवकर न भरणे हे एक सामान्य लक्षण आहे. रक्तातील साखरेची पातळी अनियंत्रित असल्यास, शरीराची जखम भरून काढण्याची क्षमता कमी होते. त्यामुळे, मधुमेही व्यक्तींना जखमा लवकर बऱ्या न होण्याची समस्या येऊ शकते. रक्तातील साखरेची पातळी वाढल्यास, शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होते. याचा परिणाम म्हणून, जखमेच्या ठिकाणी होणारे संक्रमण आणि सूज वाढते, ज्यामुळे जखम भरण्यास जास्त वेळ लागतो.
वारंवार होणारे इन्फेक्शन
रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढल्यामुळे, शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती कमी होते, त्यामुळे वारंवार इन्फेक्शन होऊ शकते. मधुमेहामुळे, विशेषतः महिलांमध्ये, मूत्रमार्गाचे संसर्ग होण्याची शक्यता जास्त असते. मधुमेहामुळे वारंवार संसर्ग होण्याची शक्यता वाढते. रक्तातील साखरेची पातळी वाढल्यास रोगप्रतिकारशक्ती कमी होते, ज्यामुळे शरीर संसर्गाला बळी पडण्याची शक्यता जास्त असते. विशेषतः, मूत्रमार्गाचे आणि त्वचेचे संसर्ग वारंवार होऊ शकतात.
हात-पाय सुन्न होणे किंवा मुंग्या येणे
रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढल्यामुळे, नसांवर परिणाम होऊन हात-पाय सुन्न होऊ शकतात. रक्तातील साखरेची पातळी जास्त असल्याने मज्जातंतूंना नुकसान होते, ज्यामुळे सुन्नपणा, मुंग्या येणे, किंवा वेदना होऊ शकतात.
तोंड कोरडे पडणे
रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढल्यामुळे, तोंड कोरडे पडू शकते. मधुमेहामुळे तोंड कोरडे पडू शकते. उच्च रक्तातील साखरेच्या पातळीमुळे किंवा मधुमेहामुळे होणाऱ्या मज्जातंतूंच्या नुकसानीमुळे लाळ कमी तयार होऊ शकते, ज्यामुळे तोंड कोरडे पडते. रक्तातील साखरेची पातळी वाढल्यास, लाळ ग्रंथींवर परिणाम होतो आणि लाळ कमी तयार होते.
त्वचेला खाज येणे
रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढल्यामुळे, त्वचेला खाज येऊ शकते. मधुमेहामुळे त्वचेला खाज येऊ शकते. उच्च रक्तातील साखरेमुळे त्वचेला कोरडेपणा येतो आणि त्यामुळे खाज सुटते. तसेच, मधुमेहामुळे त्वचेला होणारे काही संसर्ग देखील खाज निर्माण करू शकतात.
(टीप : वरील सर्व माहिती उपलब्ध स्त्रोतावरून देण्यात आलेली आहे. याच्या तथ्यांबद्दल MP मराठी Breaking कोणताही दावा करीत नाही.)
